Όσο φτάνουμε πιο κοντά στο «μικρό Πάσχα» του καλοκαιριού, τον Δεκαπενταύγουστο, τόσο πιο συχνά ακούμε στην καθημερινότητα μας τη γνωστή πλέον σε όλους μας φράση «Καλή Παναγιά».
Η συγκεκριμένη φράση, είτε χρησιμοποιείται ως αποχαιρετισμός, είτε ως ευχή για τις ημέρες που ακολουθούν, είτε απλώς ως ένας τρόπος έκφρασης σεβασμού προς μία από τις σημαντικότερες γιορτές του ορθόδοξου ημερολογίου, γίνεται ολοένα και πιο συχνή.
Τι σημαίνει η φράση «Καλή Παναγιά»
Η έκφραση χρησιμοποιείται κυρίως τις ημέρες πριν από τον Δεκαπενταύγουστο και ουσιαστικά ακολουθεί τη λογική ευχών όπως «Καλό Πάσχα» και «Καλά Χριστούγεννα».
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η λέξη «Παναγιά» χρησιμοποιείται μεταφορικά. Δεν αναφέρεται στο ίδιο το πρόσωπο της Παναγίας, αλλά στη γιορτή της, δηλαδή στην Κοίμηση της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου.
Με αυτή την έννοια, η ευχή «Καλή Παναγιά» σημαίνει ουσιαστικά «να περάσεις καλά μέχρι την Παναγιά» ή «καλή γιορτή της Παναγίας».
Από γλωσσικής πλευράς, η φράση δεν θεωρείται λανθασμένη. Πρόκειται για μία σύντομη και οικεία ευχή, η οποία ακολουθεί τη λογική άλλων αντίστοιχων εκφράσεων, όπως «Καλή Ανάσταση» ή «Καλή Πρωτοχρονιά».
Παράλληλα, η φράση έχει γίνει ένα χαρακτηριστικό στοιχείο της ελληνικής καθημερινότητας και του ελληνορθόδοξου πολιτισμού.
Γιατί κάποιοι θεωρούν λάθος το «Καλή Παναγιά»
Υπάρχει, ωστόσο, και η αντίθετη άποψη. Εκείνοι που υποστηρίζουν ότι η συγκεκριμένη ευχή δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται, βασίζουν το επιχείρημά τους στο γεγονός ότι, σύμφωνα με τη θρησκευτική διδασκαλία, η Παναγία είναι κάλλιστη και όχι απλώς «καλή».
Τη συγκεκριμένη άποψη φαίνεται να έχει εκφράσει και ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου, ο οποίος είχε αναφερθεί στο ζήτημα σε κήρυγμά του.
«Τα τελευταία χρόνια, επικράτησε μια μόδα που λέει Καλή Παναγιά, τι θα πει καλή Παναγιά! Λέμε καλό Χριστό; Εμείς λέμε Καλά Χριστούγεννα είναι γεγονός, λέμε Καλό Πάσχα είναι γεγονός», είχε δηλώσει πέρυσι.
Το ερώτημα, λοιπόν, είναι κατά πόσο ευσταθεί αυτή η άποψη από γλωσσικής πλευράς.
Τι εξηγεί η καθηγήτρια Γλωσσολογίας
Στο ζήτημα είχε τοποθετηθεί με ανάρτησή της στο Facebook και η Ομότιμη Καθηγήτρια Γλωσσολογίας στο Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, Πηνελόπη Καμπάκη.
Όπως εξηγεί, στις ευχές που ξεκινούν με τις λέξεις «καλό», «καλή» ή «καλά» δεν υπάρχει απαραίτητα πλεονασμός, ακόμη κι αν εκ πρώτης όψεως μπορεί να φαίνονται ταυτολογικές ή υπερβολικές.
Ακόμη όμως και αν κάποιος θεωρήσει ότι πρόκειται για πλεονασμό, αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα, καθώς ο πλεονασμός είναι ένα πολύ συνηθισμένο φαινόμενο στη γλώσσα και μάλιστα υπάρχει από την αρχαιότητα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, σύμφωνα με την ίδια, είναι η λέξη «λυκόφως». Η λέξη δεν προέρχεται από τον λύκο, όπως ενδεχομένως δημιουργείται η εντύπωση, αλλά από τη λέξη «λύκη», που σήμαινε «πρωινό φως» και είναι ομόρριζη με το λατινικό lux, δηλαδή «φως».
Όπως σημειώνει η καθηγήτρια, στις συγκεκριμένες ευχές έχουμε δύο συνθετικά που ουσιαστικά παραπέμπουν στο ίδιο νόημα.
Έτσι, όταν λέμε «καλή επιτυχία» ή «καλή λευτεριά», δεν υπονοούμε ότι θα μπορούσε να υπάρξει μία «κακή» επιτυχία ή ότι μία γέννα θα μπορούσε να είναι κάτι που δεν θα ήταν ανακουφιστικό.
Στις συγκεκριμένες περιπτώσεις, η λέξη «καλός» αποκτά την έννοια του «με το καλό να έρθει», «με το καλό να φτάσει», «μακάρι να πάνε όλα κατ’ ευχήν», «γεροί να είμαστε» ή «άμποτε».
