Η αύξηση του στεγαστικού κόστους αποτελεί πηγή ανησυχίας για πολλές οικογένειες, καθώς απορροφά σημαντικό τμήμα του οικογενειακού προϋπολογισμού. Η αναζήτηση προσιτής κατοικίας έχει γίνει πρόκληση για χιλιάδες νοικοκυριά.
Σε αυτήν την κατεύθυνση, η κυβέρνηση προγραμματίζει ριζικές αλλαγές στη στεγαστική πολιτική, με στόχο την ενίσχυση της προσφοράς κατοικιών και τη μείωση των δαπανών στέγασης. Αυτές οι στρατηγικές περιλαμβάνουν την παροχή φθηνών στεγαστικών δανείων, τη μείωση του ΦΠΑ για κοινωνικές κατοικίες, την αξιοποίηση δημόσιων εκτάσεων, καθώς και νέες ευκαιρίες μέσω του προγράμματος Golden Visa. Όλα αυτά συνθέτουν έναν αναπτυξιακό οδικό χάρτη που υπερβαίνει τα 6,5 δισεκατομμύρια ευρώ και στρέφεται προς το 2035.
Η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική που εκτείνεται από το 2026 έως το 2035, όπως αποτυπώνεται στο δημοσιευθέν ΦΕΚ, περιλαμβάνει συνολικά 50 μέτρα. Από αυτά, 36 έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή ή είναι σε στάδιο υλοποίησης, ενώ οι 14 προτάσεις αποτελούν νέες προσεγγίσεις, με δέκα εξ αυτών να θεωρούνται επείγουσες και τέσσερις με μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Επιπλέον, το νέο πακέτο πολιτικών εισάγει κίνητρα για φοιτητική συγκατοίκηση, καθώς και για τη στέγαση δημοσίων υπαλλήλων στα νησιά. Πολλές από αυτές τις προτάσεις αντλούν έμπνευση από επιτυχημένα μοντέλα που εφαρμόζονται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γαλλία και η Πορτογαλία. Αυτές οι στρατηγικές στοχεύουν στη δημιουργία ενός πιο βιώσιμου και προσβάσιμου στεγαστικού περιβάλλοντος για όλους.
Τα 14 νέα μέτρα
1. Ταχύτερες οικοδομικές άδειες. Προβλέπεται εκσυγχρονισμός του συστήματος έκδοσης οικοδομικών αδειών με αναβάθμιση των ψηφιακών εργαλείων, όπως οι e-Άδειες και ο Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης. Σχεδιάζονται διαλειτουργικότητα δεδομένων, αυτοματοποιημένοι έλεγχοι και αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για την επαλήθευση δικαιολογητικών.
2. Φοιτητική συγκατοίκηση με κρατικές εγγυήσεις. Δημιουργείται ψηφιακή πλατφόρμα στην οποία οι ιδιοκτήτες θα μπορούν να καταχωρούν ακίνητα κατάλληλα για φοιτητική μίσθωση ή συγκατοίκηση, ενώ οι φοιτητές θα αντιστοιχίζονται με πιθανούς συγκατοίκους. Το σχέδιο προβλέπει κρατικές εγγυήσεις προς τους ιδιοκτήτες για την κάλυψη μέρους του κινδύνου από μη καταβολή ενοικίου ή ζημιές, καθώς και τυποποιημένες διαδικασίες μίσθωσης και κριτήρια καταλληλότητας των κατοικιών.
3. Στέγη για δημοσίους υπαλλήλους στα νησιά. Προβλέπεται ειδική ψηφιακή πλατφόρμα σε νησιωτικούς δήμους για την εξεύρεση κατοικίας από εκπαιδευτικούς, γιατρούς και άλλους δημοσίους υπαλλήλους που υπηρετούν σε περιοχές όπου η στεγαστική πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη.
4. Κίνητρα για κατασκευή προσιτών κατοικιών. Προβλέπονται χρηματοδοτικά εργαλεία για εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων σε επιλεγμένες περιοχές. Χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις, επιδοτήσεις επιτοκίου και άλλα συγχρηματοδοτικά εργαλεία, με βασική πηγή χρηματοδότησης την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, θα μπορούν να χρησιμοποιούνται για την κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Προϋπόθεση θα είναι μέρος των νέων κατοικιών να διατίθεται με κοινωνικό ή προσιτό μίσθωμα.
5. Δημόσια γη στα νησιά. Προβλέπεται εξειδικευμένο πρόγραμμα αξιοποίησης δημόσιας γης σε νησιωτικές περιοχές μέσω παραχώρησης σε αναδόχους. Οι κατοικίες που θα κατασκευάζονται θα διατίθενται με προκαθορισμένους όρους προσιτότητας, με έμφαση στις στεγαστικές ανάγκες εργαζομένων σε δημόσιες υπηρεσίες.
6. Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής. Προβλέπεται η δημιουργία φορέα που θα καλύψει το θεσμικό κενό που άφησε η κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας το 2012 και θα διασυνδέεται με το Κτηματολόγιο. Θα έχει κυρίως συντονιστικές, υποστηρικτικές και διαχειριστικές αρμοδιότητες, χωρίς να απαιτείται η μεταβίβαση σε αυτόν της κυριότητας των ακινήτων.
7. Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης. Δημιουργούνται τοπικοί μηχανισμοί διαμεσολάβησης μεταξύ ιδιοκτητών, δήμων και κοινωνικών υπηρεσιών. Τα γραφεία θα λειτουργούν μέσα στα Κέντρα Κοινότητας των δήμων, καταγράφοντας διαθέσιμα ακίνητα και υποστηρίζοντας προγράμματα κοινωνικής και προσιτής μίσθωσης.
8. Εξειδικευμένο Ταμείο – Θεματοφύλακας. Σχεδιάζεται ειδικός μηχανισμός για τη δημιουργία και τη μακροχρόνια διαχείριση αποθέματος κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Θα λειτουργεί ως revolving fund, με τα έσοδα από τις μισθώσεις να επανεπενδύονται στην επέκταση, την αναβάθμιση και τη συντήρηση του στεγαστικού αποθέματος.
9. Μπόνους δόμησης για κοινωνική κατοικία. Σε επιλεγμένες περιοχές θα μπορούν να παρέχονται πολεοδομικά κίνητρα, όπως αυξημένος συντελεστής δόμησης και ταχύτερες διαδικασίες επανάχρησης ανενεργών κτιρίων. Προϋπόθεση θα είναι μέρος της αναπτυσσόμενης επιφάνειας ή των νέων κατοικιών να διατίθεται για κοινωνική ή προσιτή στέγαση.
10. Νέα Golden Visa με μακροχρόνια μίσθωση. Προτείνεται η δυνατότητα απόκτησης χαρτοφυλακίου περισσότερων του ενός ακινήτων αντί της αποκλειστικής επένδυσης σε ένα ακίνητο, υπό την προϋπόθεση ότι τα ακίνητα θα διατίθενται αποκλειστικά σε μακροχρόνια μίσθωση. Η βραχυχρόνια μίσθωση θα αποκλείεται ρητά, ενώ προβλέπεται μηχανισμός ελέγχου της χρήσης των ακινήτων.
11. Κοινωνική κατοικία και αστεγία. Προωθείται η ανάπτυξη ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου και νέων μηχανισμών για την εφαρμογή κοινωνικής στεγαστικής πολιτικής και την αντιμετώπιση της αστεγίας.
12. Νέο μοντέλο «Σπίτι Μου». Η επέκταση του προγράμματος προβλέπει διαφορετικό μοντέλο χρηματοδότησης. Αντί της άμεσης επιδότησης επιτοκίου από εθνικούς ή κοινοτικούς πόρους, εξετάζεται η παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων στις τράπεζες όταν χορηγούν στεγαστικά δάνεια με χαμηλότερο επιτόκιο σε επιλέξιμους δικαιούχους, κατά το πρότυπο του γαλλικού Prêt à Taux Zéro. Στο πρόγραμμα μπορεί να ενταχθεί και επιδότηση για την αποπεράτωση πρώτης κατοικίας σε ιδιόκτητο οικόπεδο.
13. Χαμηλότερος ΦΠΑ για κατασκευή κοινωνικής και προσιτής κατοικίας. Στο τραπέζι βρίσκεται η εφαρμογή μειωμένου συντελεστή ΦΠΑ για την κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Το μέτρο θα λειτουργεί ως φορολογικό κίνητρο προς τις κατασκευαστικές εταιρείες για την ανέγερση κατοικιών που θα διατίθενται σε μακροχρόνια μίσθωση με προσιτό ή κοινωνικό ενοίκιο. Εξετάζεται ο συνδυασμός του με πρόσθετα φορολογικά κίνητρα, όπως απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ, με τη στρατηγική να παραπέμπει στα παραδείγματα της Πορτογαλίας, όπου εφαρμόζεται συντελεστής ΦΠΑ 6%, και της Γαλλίας με συντελεστή 10%.
14. Εθνικός δείκτης τιμών κατοικίας και ενοικίων. Δημιουργείται ενιαίος μηχανισμός παρακολούθησης των τιμών αγοράς και μίσθωσης κατοικιών σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Ο δείκτης θα συνδυάζει στοιχεία από μεταβιβάσεις, μισθώσεις, τραπεζικές αποτιμήσεις και φορολογικές δηλώσεις, κατά το πρότυπο του γερμανικού Mietspiegel. Στόχος είναι να υπάρχει σαφέστερη εικόνα για την πορεία των τιμών και μεγαλύτερη διαφάνεια στην αγορά. Η στρατηγική ξεκαθαρίζει, πάντως, ότι στην παρούσα φάση δεν εξετάζεται πλαφόν στα ενοίκια ούτε άλλος διοικητικός περιορισμός στις τιμές.
