Η ιστορία ξεκίνησε σχεδόν έναν αιώνα πριν, στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης του 1929. Τότε, ιαπωνικές επιχειρήσεις προσπαθούσαν να ανοίξουν δρόμο στην ελληνική αγορά. Σήμερα, 97 χρόνια αργότερα, η Ιαπωνία επιστρέφει στη ΔΕΘ ως Τιμώμενη Χώρα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι δύο οικονομίες αναζητούν νέες ευκαιρίες συνεργασίας.
Στο 2ο N-ΔΕΘ Forum της «Ναυτεμπορικής», ο πρέσβης της Ιαπωνίας στην Ελλάδα Ίτο Κοϊτσί (Ito Koichi) έκανε μια αναδρομή στη μακρά αυτή σχέση, υπογραμμίζοντας ότι η σημερινή συγκυρία μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για ένα νέο κεφάλαιο στις οικονομικές σχέσεις των δύο χωρών.
«Σχεδόν 100 χρόνια πριν, η Ιαπωνία προσπαθούσε να εξάγει τα προϊόντα της στην Ελλάδα. Και είμαστε πάλι εδώ, ως Τιμώμενη Χώρα», ανέφερε.
Από το 1929 στο Μετρό Θεσσαλονίκης
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της σύγχρονης ιαπωνικής παρουσίας στην Ελλάδα είναι το Μετρό Θεσσαλονίκης. Ο Ito Koichi αναφέρθηκε στη συμμετοχή της Hitachi στους συρμούς και στα συστήματα ασφαλείας, επισημαίνοντας ότι η ιαπωνική τεχνολογία μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών.
«Ελπίζουμε ότι τα ιαπωνικά προϊόντα και η ιαπωνική τεχνολογία θα κάνουν τη ζωή των πολιτών στη Θεσσαλονίκη καλύτερη», σημείωσε.
Η ιαπωνική παρουσία στην Ελλάδα είναι πάντως ευρύτερη. Σύμφωνα με το ιαπωνικό υπουργείο Εξωτερικών, περίπου 40 ιαπωνικές επιχειρήσεις έχουν παρουσία στη χώρα, ενώ μαζί με εταιρείες που δραστηριοποιούνται μέσω αντιπροσώπων ο αριθμός φτάνει περίπου τις 80. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει παραδοσιακά ο ναυτιλιακός τομέας.
Το ενδιαφέρον αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν εξεταστούν και τα τελευταία στοιχεία του διμερούς εμπορίου. Το 2025 οι ελληνικές εξαγωγές προς την Ιαπωνία αυξήθηκαν κατά 41,8%, φθάνοντας περίπου τα 318 εκατ. ευρώ, ενώ οι ελληνικές εισαγωγές από την Ιαπωνία μειώθηκαν κατά 8,8%, στα περίπου 279 εκατ. ευρώ. Έτσι, για πρώτη φορά, η Ελλάδα εμφάνισε πλεόνασμα στο διμερές εμπορικό ισοζύγιο, περίπου 39 εκατ. ευρώ.
Από την ελληνική πλευρά, μεγάλο μέρος των εξαγωγών προς την Ιαπωνία αφορά ποτά και καπνικά προϊόντα, ενώ στις εισαγωγές από την Ιαπωνία κυριαρχούν τα μηχανήματα και ο εξοπλισμός μεταφορών, με τα αυτοκίνητα και τις μοτοσικλέτες να κατέχουν σημαντική θέση.
Η Ιαπωνία αλλάζει οικονομικό μοντέλο
Το timing της ιαπωνικής παρουσίας στη Θεσσαλονίκη δεν είναι τυχαίο. Η ίδια η Ιαπωνία βρίσκεται σε μια περίοδο οικονομικής μετάβασης.
Η οικονομία εξακολουθεί να αναπτύσσεται, αλλά με μέτριους ρυθμούς. Το ΑΕΠ αυξήθηκε μόλις κατά 1,1% σε ετησιοποιημένη βάση στο δεύτερο τρίμηνο του 2026, χαμηλότερα από τις προβλέψεις, καθώς η κατανάλωση των νοικοκυριών και οι επιχειρηματικές επενδύσεις παρέμειναν υπό πίεση. Από την άλλη πλευρά, οι εξαγωγές, ιδιαίτερα σε προϊόντα που συνδέονται με την τεχνολογία και την τεχνητή νοημοσύνη, εξακολουθούν να στηρίζουν την οικονομία.
Η μεγαλύτερη αλλαγή, όμως, βρίσκεται στη στρατηγική της κυβέρνησης. Το Τόκιο έχει θέσει 17 στρατηγικούς τομείς ως κινητήρες ανάπτυξης, από την τεχνητή νοημοσύνη και τους ημιαγωγούς μέχρι την αεροδιαστημική, την ενέργεια, τις θαλάσσιες τεχνολογίες και τη ναυπηγική. Το συνολικό σχέδιο προβλέπει δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις άνω των 370 τρισ. γεν έως το 2040.
Και εδώ η Ελλάδα έχει ένα πιθανό συγκριτικό πλεονέκτημα: τη ναυτιλία.
Η ναυπηγική ξαναμπαίνει στο επίκεντρο
Η Ιαπωνία επιχειρεί να ανακτήσει μέρος της ισχύος που έχασε τα προηγούμενα χρόνια στη διεθνή ναυπηγική αγορά, καθώς αντιμετωπίζει έντονο ανταγωνισμό από την Κίνα και τη Νότια Κορέα.
Το ιαπωνικό σχέδιο προβλέπει ενίσχυση της παραγωγικής δυναμικότητας έως το 2035 και σημαντικές επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες, αυτοματοποίηση και πλοία μηδενικών εκπομπών. Η ναυπηγική έχει ενταχθεί πλέον στους στρατηγικούς τομείς της ιαπωνικής αναπτυξιακής πολιτικής.
Ο Ito Koichi αναφέρθηκε ειδικά στην προοπτική επενδύσεων στον κλάδο, επισημαίνοντας ότι η Ιαπωνία σχεδιάζει να κινητοποιήσει σημαντικά κεφάλαια έως το 2035. Για την Ελλάδα, όπου η ναυτιλία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους διεθνώς εξωστρεφείς κλάδους, πρόκειται για έναν χώρο με προφανές περιθώριο συνεργασίας.
Η άλλη πλευρά της ιαπωνικής οικονομίας
Υπάρχει, πάντως, και μια πιο σύνθετη εικόνα πίσω από το ιαπωνικό επενδυτικό σχέδιο.
Η Τράπεζα της Ιαπωνίας προβλέπει ότι η οικονομία θα συνεχίσει να αναπτύσσεται, αλλά με ρυθμούς μόλις 0,6% στο δημοσιονομικό έτος 2026 και 0,8% το 2027 και το 2028. Παράλληλα, ο πληθωρισμός παραμένει πάνω από τον στόχο του 2%, ενώ η υποχώρηση του γεν και η άνοδος του κόστους ενέργειας δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις.
Η κατάσταση έχει μάλιστα αλλάξει τόσο ώστε το 2026 να χαρακτηρίζεται από στελέχη της Bank of Japan ως «σημείο καμπής». Η κεντρική τράπεζα έχει ήδη αυξήσει το βασικό επιτόκιο στο 1%, ενώ οι αγορές προεξοφλούν νέα αύξηση, καθώς ο επίμονος πληθωρισμός και η αδυναμία του γεν δημιουργούν πιέσεις για πιο περιοριστική νομισματική πολιτική.
Την ίδια στιγμή, η κατανάλωση των νοικοκυριών αποτελεί αδύναμο σημείο. Τον Ιούλιο μειώθηκε 3,6% σε ετήσια βάση, στη μεγαλύτερη πτώση από τις αρχές του 2024, καθώς οι υψηλότερες τιμές συνεχίζουν να πιέζουν τα διαθέσιμα εισοδήματα.
Με άλλα λόγια, η Ιαπωνία δεν βρίσκεται σε μια περίοδο «εκρηκτικής» ανάπτυξης. Επιχειρεί όμως κάτι διαφορετικό: να χρησιμοποιήσει τις τεράστιες επενδύσεις σε τεχνολογία, παραγωγή και στρατηγικές υποδομές για να αλλάξει την αναπτυξιακή της τροχιά.
Και η Ελλάδα;
Αυτό ακριβώς κάνει τη σημερινή συγκυρία ενδιαφέρουσα για τις ελληνοϊαπωνικές σχέσεις.
Η Ιαπωνία αναζητά τεχνολογική και παραγωγική ανανέωση, νέες αλυσίδες εφοδιασμού και μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια. Η Ελλάδα, από την πλευρά της, διαθέτει ισχυρή ναυτιλία, λιμάνια, τουρισμό, ενεργειακές και ψηφιακές υποδομές και βρίσκεται σε μια γεωγραφική θέση που συνδέει την Ευρώπη με τη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Δεν είναι τυχαίο ότι Αθήνα και Τόκιο έχουν χαρακτηρίσει τις σχέσεις τους στρατηγικές και συνεχίζουν να διευρύνουν τη συνεργασία τους πέρα από το παραδοσιακό πεδίο της ναυτιλίας, σε οικονομία, τεχνολογία, ασφάλεια και τουρισμό.
Το μήνυμα του Ιάπωνα πρέσβη, επομένως, ότι «είμαστε σε μια καθοριστική στιγμή» αποκτά μια ευρύτερη διάσταση.
Από τη ΔΕΘ του 1929 μέχρι το Μετρό Θεσσαλονίκης και από τα ελληνικά προϊόντα που κερδίζουν έδαφος στην ιαπωνική αγορά μέχρι τη νέα γενιά επενδύσεων σε τεχνολογία και ναυπηγική, η σχέση Αθήνας–Τόκιο φαίνεται να περνά από την εποχή των συμβολισμών σε εκείνη των πιο συγκεκριμένων οικονομικών ευκαιριών.
