Η νύχτα των εκλογών στο βορειοανατολικό κρατίδιο δεν ήταν απλώς μια ακόμη αναμέτρηση. Ήταν μια θεαματική αναδιάταξη δυνάμεων, μια στιγμή που έδειξε πώς η κοινωνική κόπωση, η πολιτική φθορά και η άνοδος της ακροδεξιάς μπορούν να ανατρέψουν δεκαετίες ισορροπιών.
Η AfD κατέκτησε για δεύτερη φορά μέσα σε δύο εβδομάδες την κορυφή σε εκλογές κρατιδίου, το SPD γλίτωσε την κατάρρευση χάρη σε ένα πρόσωπο, και το CDU βρέθηκε εκτός κοινοβουλίου για πρώτη φορά στην ιστορία του.
Το Der Spiegel χαρτογράφησε τους έξι καθοριστικούς λόγους που οδήγησαν σε αυτή τη συντριβή — και το πολιτικό τοπίο που αφήνει πίσω της η κάλπη.
Η Σβέζιγκ ως πολιτικό ανάχωμα
Πριν από έναν χρόνο, το SPD έμοιαζε να οδεύει προς μια βαριά ήττα. Η AfD άγγιζε το 38%, το SPD βρισκόταν καθηλωμένο στο 19%, και η πρωθυπουργός του κρατιδίου, Μανουέλα Σβέζιγκ, έμοιαζε να έχει χάσει το momentum.
Κι όμως, η εκστρατεία γύρω από το πρόσωπό της λειτούργησε σαν πολιτικό αντιστρατηγικό σχέδιο. Μετά τη νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, η Σβέζιγκ αυτοπροβλήθηκε ως η «αντίπαλος της AfD», μια φιγούρα που μπορούσε να σταθεί απέναντι στο κύμα δυσαρέσκειας. Η δημοτικότητά της ανέβηκε, όχι μόνο επειδή διαφοροποιήθηκε από την ομοσπονδιακή πολιτική του κόμματός της, αλλά και επειδή μίλησε ανοιχτά για ζητήματα όπως οι συντάξεις — εκεί όπου η κυβέρνηση του Βερολίνου έδειχνε αδύναμη.
Στις μετεκλογικές έρευνες, το 89% των ψηφοφόρων του SPD δήλωσε ότι συμφωνεί με τις θέσεις της. Σχεδόν οι μισοί παραδέχθηκαν ότι χωρίς εκείνη δεν θα ψήφιζαν SPD. Το αποτέλεσμα; Το κόμμα έχασε ελάχιστα σε σχέση με το 2021 και απέφυγε την κατάρρευση.
Το CDU εγκλωβισμένο στη φθορά του Βερολίνου
Για το CDU, η κάλπη ήταν αμείλικτη. Το 4,9% δεν είναι απλώς ένα χαμηλό ποσοστό· είναι ιστορικό σοκ. Από το 1951 στη Βρέμη είχε να καταγραφεί τόσο χαμηλή επίδοση.
Η οργή απέναντι στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση αποδείχθηκε καταλυτική. Εννέα στους δέκα ψηφοφόρους δήλωσαν δυσαρέσκεια με τον κυβερνητικό συνασπισμό — και το CDU, αντί να αποσυνδέσει την εικόνα του από το Βερολίνο, βρέθηκε στο επίκεντρο της ενόχλησης. Το 68% όσων ήταν δυσαρεστημένοι με την κυβέρνηση δήλωσαν ότι η μεγαλύτερη ενόχληση αφορά τη Χριστιανοδημοκρατική Ένωση.
Μέσα στην πόλωση SPD–AfD, το CDU έχασε 30.000 ψήφους προς την AfD και 25.000 προς το SPD. Το κόμμα που κάποτε ήταν πυλώνας σταθερότητας, βρέθηκε χωρίς αφήγημα, χωρίς πρόσωπο και χωρίς πολιτικό χώρο.
Η AfD και η διεύρυνση σε κάθε κοινωνική ομάδα
Η εκλογική άνοδος της AfD δεν ήταν τυχαία ούτε συγκυριακή. Το κόμμα υπερδιπλασίασε το ποσοστό του σε σχέση με το 2021, φτάνοντας πάνω από 38%.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο: Η AfD ενισχύθηκε σχεδόν παντού. Σε άνδρες και γυναίκες, σε νεότερους και μεγαλύτερους, σε εργαζόμενους και αυτοαπασχολούμενους. Μεταξύ των εργατών, περισσότεροι από τους μισούς ψήφισαν AfD. Στους συνταξιούχους, ένας στους τρεις.
Η γεωγραφία της ψήφου δείχνει επίσης μια σαφή τάση: η AfD κυριάρχησε στις μικρές πόλεις και στις αγροτικές περιοχές, εκεί όπου η κοινωνική ανασφάλεια και η αίσθηση εγκατάλειψης είναι πιο έντονες.
Το πρόγραμμα πάνω από τα πρόσωπα
Σε αντίθεση με το SPD, η AfD δεν στηρίχθηκε σε χαρισματικούς υποψηφίους. Ο Ένρικο Σουλτ και ο Λάιφ-Έρικ Χολμ δεν ήταν οι πρωταγωνιστές της εκστρατείας.
Μόλις ένας στους τέσσερις ψηφοφόρους δήλωσε ότι επέλεξε την AfD λόγω του υποψηφίου της. Αντίθετα, το 60% ψήφισε το κόμμα λόγω του προγράμματός του — διπλάσιο ποσοστό από τους ψηφοφόρους του SPD.
Η AfD δεν χρειάστηκε πρόσωπα. Χρειάστηκε μόνο το αφήγημα: κοινωνική ασφάλεια, μετανάστευση, απογοήτευση από το πολιτικό σύστημα.
Η κοινωνική ασφάλεια ως υπ’ αριθμόν ένα φόβος
Η κοινωνική ασφάλεια ήταν το κυρίαρχο ζήτημα για τους ψηφοφόρους — και για τους δύο μεγάλους πρωταγωνιστές της κάλπης, SPD και AfD.
Για τους ψηφοφόρους της AfD, η μετανάστευση ήταν επίσης καθοριστική. Για τους ψηφοφόρους του SPD, λιγότερο. Οι Πράσινοι επικεντρώθηκαν στην ενέργεια και το κλίμα, ενώ η Αριστερά είδε την κοινωνική ασφάλεια να κυριαρχεί και στο δικό της ακροατήριο.
Στο ερώτημα ποιος μπορεί να αντιμετωπίσει καλύτερα τα προβλήματα του κρατιδίου, το SPD συγκέντρωσε 42%, η AfD 25%. Η μάχη για την κοινωνική ασφάλεια είναι πλέον η νέα πολιτική γραμμή σύγκρουσης.
Η συμμετοχή-ρεκόρ που άλλαξε τις ισορροπίες
Με 78,1% συμμετοχή — το υψηλότερο ποσοστό από το 1998 — οι κάλπες του Μεκλεμβούργου–Δυτικής Πομερανίας έδειξαν ότι η κοινωνία δεν έμεινε αμέτοχη.
Η AfD κινητοποίησε 66.000 πολίτες που δεν είχαν ψηφίσει το 2021 και προσέλκυσε πάνω από 100.000 από άλλα κόμματα. Η αυξημένη συμμετοχή δεν ωφέλησε τους πάντες· ωφέλησε εκείνους που είχαν αφήγημα, οργή και δυναμική.
Το νέο πολιτικό τοπίο
Η συντριβή του CDU δεν είναι απλώς ένα κακό αποτέλεσμα. Είναι μια βαθιά πολιτική ρωγμή. Το SPD επιβίωσε χάρη στη Σβέζιγκ, η AfD επιβεβαίωσε ότι η άνοδός της δεν είναι συγκυριακή, και το πολιτικό σύστημα της Γερμανίας βλέπει πλέον την ανατολή να κινείται σε εντελώς διαφορετική τροχιά από τη δύση.
Το Μεκλεμβούργο–Δυτική Πομερανία δεν έστειλε απλώς ένα μήνυμα. Έγραψε ένα νέο κεφάλαιο.
