Ο Πούτιν «δεν διαβάζει Truth Social», η ειρωνική ατάκα του Ουκρανού προέδρου, τα νέα ρωσικά πλήγματα και η αλλαγή τόνου του Κιέβου απέναντι στον Λευκό Οίκο
Λίγες ώρες ήταν αρκετές για να αποκαλύψουν πόσο εύθραυστη ήταν εξαρχής η «ενεργειακή εκεχειρία» που ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ ανάμεσα στη Ρωσία και την Ουκρανία.
Οι νέες ρωσικές επιθέσεις σε ουκρανικές ενεργειακές εγκαταστάσεις έφεραν τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι μπροστά σε ένα διαφορετικό δίλημμα. Το ερώτημα για το Κίεβο δεν αφορά πλέον μόνο το εάν θα περιορίσει τα δικά του πλήγματα σε ρωσικές ενεργειακές υποδομές, αλλά και το κατά πόσο η Ουάσιγκτον μπορεί να εξασφαλίσει ότι η Μόσχα θα κάνει το ίδιο.
Η πραγματικότητα στο πεδίο, άλλωστε, απέχει από την εικόνα μιας συμφωνίας που τέθηκε σε εφαρμογή και στη συνέχεια παραβιάστηκε. Ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι Ρωσία και Ουκρανία είχαν συμφωνήσει σε άμεση παύση των επιθέσεων εναντίον ενεργειακών στόχων, χωρίς ωστόσο να παρουσιάσει λεπτομέρειες για τους όρους ή τον μηχανισμό εφαρμογής της. Η Μόσχα δεν επιβεβαίωσε τότε δημόσια τη συμφωνία, ενώ το Κίεβο εμφανίστηκε αιφνιδιασμένο από την ανακοίνωση.
Ο Ζελένσκι, πάντως, δήλωσε ότι η Ουκρανία είναι διατεθειμένη να συμμετάσχει σε μια αμοιβαία ενεργειακή εκεχειρία. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι ουκρανικές δυνάμεις απείχαν από επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια μετά την αμερικανική ανακοίνωση, την ώρα που ρωσικά πλήγματα εναντίον ουκρανικών ενεργειακών υποδομών συνεχίστηκαν.
Και κάπου εκεί αλλάζει και ο τόνος του Κιέβου απέναντι στην Ουάσιγκτον.
«Ο Πούτιν μάλλον δεν διαβάζει Truth Social»
Η ειρωνική αναφορά του Ζελένσκι στην πλατφόρμα του Αμερικανού προέδρου ήταν ίσως η πιο χαρακτηριστική ένδειξη της νέας στάσης.
Μετά από ρωσικό πλήγμα σε ενεργειακή εγκατάσταση, ο Ουκρανός πρόεδρος σχολίασε ότι «ήταν σαφές πως ο Πούτιν δεν διαβάζει Truth Social», την πλατφόρμα μέσω της οποίας ο Τραμπ είχε ανακοινώσει την εκεχειρία.
Πίσω από την ειρωνεία βρίσκεται ένα πολύ πιο σοβαρό πολιτικό μήνυμα. Ο Ζελένσκι επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος της εφαρμογής της αμερικανικής πρωτοβουλίας στον ίδιο τον Λευκό Οίκο.
Το Κίεβο δηλώνει ότι είναι έτοιμο να σταματήσει τα πλήγματα εναντίον ρωσικών ενεργειακών στόχων, αλλά μόνο εφόσον η παύση είναι αμοιβαία. Από τη στιγμή που η Ουκρανία υποστηρίζει ότι επέδειξε αυτοσυγκράτηση, η συνέχιση των ρωσικών επιθέσεων μετατρέπει την υπόθεση σε δοκιμασία και για την αμερικανική διπλωματία.
Ο Ζελένσκι αλλάζει τόνο απέναντι στην Ουάσιγκτον
Η αλλαγή δεν συνιστά ρήξη με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η γλώσσα του Ουκρανού προέδρου, όμως, γίνεται αισθητά πιο απαιτητική απέναντι στην κυβέρνηση Τραμπ.
Μέχρι τώρα το Κίεβο προσπαθούσε σε μεγάλο βαθμό να πείσει την Ουάσιγκτον ότι εξακολουθεί να αποτελεί αξιόπιστο εταίρο και ότι είναι πρόθυμο να συμμετάσχει σε διαπραγματεύσεις.
Πλέον ο Ζελένσκι προσθέτει μία βασική προϋπόθεση. Η ουκρανική διάθεση για συνομιλίες δεν μπορεί να μεταφράζεται σε μονομερείς παραχωρήσεις.
Το μήνυμα που εκπέμπει είναι ότι μια συμφωνία μπορεί να έχει νόημα μόνο όταν συνοδεύεται από αντίστοιχες δεσμεύσεις της Ρωσίας και από έναν τρόπο που θα διασφαλίζει την εφαρμογή τους.
Με άλλα λόγια, το Κίεβο ζητά από την Ουάσιγκτον κάτι περισσότερο από μια ανακοίνωση. Ζητά αποτέλεσμα.
Γιατί μια μονομερής παύση προβληματίζει το Κίεβο
Το ζήτημα δεν περιορίζεται στο διπλωματικό επίπεδο. Έχει άμεσες συνέπειες και για την εξέλιξη του πολέμου.
Τα ουκρανικά πλήγματα σε ρωσικά διυλιστήρια και άλλες ενεργειακές εγκαταστάσεις αποτελούν μέρος της στρατηγικής του Κιέβου για την άσκηση οικονομικής και στρατιωτικής πίεσης στη Ρωσία.
Μια ουκρανική παύση χωρίς αντίστοιχη ρωσική δέσμευση θα περιόριζε αυτή τη δυνατότητα, την ώρα που η Μόσχα θα μπορούσε να συνεχίσει να πλήττει το ουκρανικό ενεργειακό σύστημα.
Ακριβώς γι’ αυτό η λέξη «αμοιβαιότητα» βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της ουκρανικής επιχειρηματολογίας.
Ο Ζελένσκι έχει ξεκαθαρίσει ότι το Κίεβο είναι διατεθειμένο να τηρήσει μια ενεργειακή εκεχειρία εφόσον η Ρωσία πράξει το ίδιο. Παράλληλα, αποφεύγει να δεσμευτεί δημοσίως για το πόσο θα μπορούσε να διαρκέσει η ουκρανική αυτοσυγκράτηση εάν τα ρωσικά πλήγματα συνεχιστούν.
Οι πληροφορίες για αμερικανικές πιέσεις στο Κίεβο
Το κλίμα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο εξαιτίας πληροφοριών για έντονες αμερικανικές πιέσεις προς την ουκρανική ηγεσία.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα που επικαλούνται Ουκρανούς και Ευρωπαίους αξιωματούχους, η κυβέρνηση Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι θα μπορούσε να αναστείλει την ανταλλαγή πληροφοριών και τον μηχανισμό PURL, μέσω του οποίου χρηματοδοτείται η αγορά αμερικανικών όπλων για την Ουκρανία, εάν το Κίεβο συνεχίσει τα πλήγματα σε ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Οι πληροφορίες δεν ισοδυναμούν με επίσημη αμερικανική απόφαση διακοπής της υποστήριξης. Αποτυπώνουν, ωστόσο, το επίπεδο της πίεσης που δέχεται η ουκρανική πλευρά ώστε να περιορίσει τις επιθέσεις στα ρωσικά διυλιστήρια.
Για τον Ζελένσκι, αυτή ακριβώς η πίεση δημιουργεί ένα επιπλέον πολιτικό επιχείρημα. Εφόσον οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν αυτοσυγκράτηση από την Ουκρανία, το Κίεβο ζητά να υπάρξει αντίστοιχη απαίτηση και προς τη Μόσχα.
Από τα διυλιστήρια στη «διπλωματία του ντίζελ»
Στο παρασκήνιο της αντιπαράθεσης βρίσκεται και η διεθνής ενεργειακή κρίση.
Ο Τραμπ έχει συνδέσει τις ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια με τις πιέσεις στις τιμές του ντίζελ, ενώ η κυβέρνησή του έχει κινηθεί προς την κατεύθυνση εισαγωγών ρωσικών καυσίμων.
Ο Ζελένσκι αμφισβητεί αυτή τη λογική. Υποστηρίζει ότι οι βαθύτερες αιτίες της σημερινής ενεργειακής αναστάτωσης βρίσκονται στη Μέση Ανατολή και θεωρεί ότι η επαναφορά της Ρωσίας σε έναν αναβαθμισμένο ρόλο στην παγκόσμια αγορά ενέργειας προσφέρει στον Βλαντίμιρ Πούτιν πρόσθετη διαπραγματευτική ισχύ.
Στην ίδια γραμμή εντάσσεται και η προειδοποίησή του για τις παγκόσμιες τιμές των τροφίμων και τα σιτηρά. Ο Ουκρανός πρόεδρος επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση πέρα από το κόστος των καυσίμων στις Ηνωμένες Πολιτείες και να υπενθυμίσει ότι η συνέχιση του πολέμου επηρεάζει τις εξαγωγές τροφίμων προς χώρες της Αφρικής, της Ασίας και της Μέσης Ανατολής.
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία της «ενεργειακής εκεχειρίας»
Οι πρώτες ώρες μετά την ανακοίνωση Τραμπ ανέδειξαν κυρίως όσα παραμένουν ασαφή.
Δεν έχουν παρουσιαστεί δημοσίως κοινά αποδεκτοί όροι, συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, σαφής κατάλογος των εγκαταστάσεων που καλύπτονται ή ένας μηχανισμός που θα καταγράφει και θα αντιμετωπίζει πιθανές παραβιάσεις.
Η Μόσχα, από την πλευρά της, ανέφερε ότι οι επαφές για το ζήτημα συνεχίζονται, την ώρα που οι ρωσικές επιθέσεις σε ουκρανικούς ενεργειακούς στόχους δεν σταμάτησαν.
Για τον Ζελένσκι, η εξέλιξη αυτή δημιουργεί την ευκαιρία να αντιστρέψει την πίεση που ασκείται στο Κίεβο. Η Ουκρανία δηλώνει πρόθυμη να συμμετάσχει σε μια πραγματικά αμοιβαία εκεχειρία, αλλά ζητά από τις Ηνωμένες Πολιτείες να εξασφαλίσουν ότι η ίδια απαίτηση θα ισχύσει και για τη Ρωσία.
Το επόμενο βήμα θα κριθεί επομένως λιγότερο από τις ανακοινώσεις και περισσότερο από όσα θα συμβούν στο πεδίο. Εάν οι ρωσικές επιθέσεις συνεχιστούν, η Ουάσιγκτον θα κληθεί να αποφασίσει πώς θα αντιδράσει και το Κίεβο εάν εξακολουθεί να έχει λόγο να περιορίζει τις δικές του επιχειρήσεις.
Μέχρι τότε, η «ενεργειακή εκεχειρία» παραμένει περισσότερο μια αμερικανική εξαγγελία παρά μια συμφωνία με ξεκάθαρους όρους και επιβεβαιωμένη εφαρμογή.
