Διπλωμάτες τον κατηγορούν ότι έχασε τον έλεγχο των συζητήσεων, ενώ άλλοι υπερασπίζονται τη στάση του και επιρρίπτουν ευθύνες σε κυβερνήσεις που επιχείρησαν να ανατρέψουν τις συμφωνίες
Στο επίκεντρο έντονης κριτικής βρέθηκε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, μετά τη Σύνοδο Κορυφής της Πέμπτης, η οποία ολοκληρώθηκε χωρίς ουσιαστική πρόοδο στις διαπραγματεύσεις για την ενεργειακή πολιτική και τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σε δημοσίευμά του, το Politico μεταφέρει το κλίμα που επικράτησε πίσω από τις κλειστές πόρτες των Βρυξελλών, επικαλούμενο συνολικά 16 Ευρωπαίους διπλωμάτες. Ορισμένοι εξ αυτών περιγράφουν τον Κόστα ως «διπρόσωπο» και «ανεπαρκή», αμφισβητώντας την ικανότητά του να διαχειρίζεται σύνθετες διαπραγματεύσεις και να διασφαλίζει ισορροπίες μεταξύ των κρατών-μελών.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η συγκεκριμένη σύνοδος αποτέλεσε τη δυσκολότερη δοκιμασία για τον Πορτογάλο πρόεδρο από τότε που ανέλαβε τα καθήκοντά του, σχεδόν δύο χρόνια πριν. Η δυσαρέσκεια επικεντρώθηκε κυρίως στους χειρισμούς του γύρω από δύο κρίσιμα ζητήματα: το κόστος της ενέργειας και τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ.
Παρά τις προσδοκίες για πρόοδο μέσα από τις διήμερες συνομιλίες, οι διαφωνίες όχι μόνο δεν γεφυρώθηκαν, αλλά, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, έγιναν εντονότερες έπειτα από περίπου 14 ώρες συζητήσεων.
Η αντιπαράθεση για το ETS2 και η οργή Μερτς
Το μεγαλύτερο μέρος της έντασης στη Σύνοδο Κορυφής αφορούσε το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών και ειδικότερα τη δεύτερη φάση του, γνωστή ως ETS2.
Το σύστημα προβλέπει την τιμολόγηση των εκπομπών άνθρακα που συνδέονται με τη θέρμανση και τις οδικές μεταφορές από το 2028, προκαλώντας ανησυχίες σε κυβερνήσεις για τις πιθανές επιπτώσεις στους λογαριασμούς ενέργειας και στο κόστος ζωής των πολιτών.
Σύμφωνα με το Politico, η αντιπαράθεση κλιμακώθηκε τόσο πολύ, ώστε ο Αντόνιο Κόστα αναγκάστηκε να ακυρώσει την προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου και να μεταθέσει τη συνέχιση των συνομιλιών για μετά το δείπνο. Η κατάσταση περιγράφεται από διπλωματικές πηγές ως «χαοτική».
Στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων βρέθηκε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος, σύμφωνα με το δημοσίευμα, εμφανίστηκε ιδιαίτερα ενοχλημένος από τη στάση της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι.
Από τη μία πλευρά διαμορφώθηκε ένα μπλοκ με τη συμμετοχή της Γερμανίας, της Γαλλίας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας, της Ολλανδίας και των σκανδιναβικών χωρών. Από την άλλη, η Ιταλία βρέθηκε στην πλευρά των χωρών που ζητούν αναβολή της εφαρμογής του ETS2, με τη στήριξη της Ουγγαρίας, της Τσεχίας, της Σλοβακίας και της Πολωνίας.
Οι κυβερνήσεις αυτές εκφράζουν φόβους ότι η εφαρμογή του συστήματος θα επιβαρύνει περαιτέρω νοικοκυριά και επιχειρήσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις συνέπειες της κρίσης του κόστους ζωής.
«Τεράστια απογοήτευση» για τους χειρισμούς του Κόστα
Η κριτική προς τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο συντόνισε τις συζητήσεις και διαχειρίστηκε τις διαφορετικές προτάσεις που κατατέθηκαν στο τραπέζι.
Όπως αναφέρει το Politico, τα συμπεράσματα που είχαν προετοιμαστεί πριν από τη σύνοδο δεν προέβλεπαν επανεξέταση του ETS2. Ωστόσο, ορισμένες κυβερνήσεις επιχείρησαν να αλλάξουν τη διατύπωσή τους κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, οδηγώντας σε νέα αντιπαράθεση.
Διπλωμάτης που επικαλείται το δημοσίευμα έκανε λόγο για «τεράστια απογοήτευση», περιγράφοντας τη συζήτηση για την ενεργειακή πολιτική ως «παράλογο χάος».
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, προωθούνταν επανειλημμένα ιταλικές προτάσεις, ενώ άλλες εισηγήσεις δεν λαμβάνονταν επαρκώς υπόψη, γεγονός που, κατά την εκτίμησή της, ανέδειξε αδυναμίες στον συντονισμό των συνομιλιών.
Ένας άλλος διπλωμάτης κατηγόρησε τον Κόστα ότι «έχασε τον έλεγχο της αίθουσας», υποστηρίζοντας ότι δεν κατάφερε να παρακολουθήσει και να παρουσιάσει εγκαίρως τις προτεινόμενες τροπολογίες στους Ευρωπαίους ηγέτες.
Το αποτέλεσμα ήταν οι διαπραγματεύσεις να συνεχιστούν μέχρι μετά τα μεσάνυχτα, χωρίς οι συμμετέχοντες να έχουν εξαρχής πλήρη εικόνα όλων των αλλαγών που προτείνονταν.
«Χειρότερα και από τον Σαρλ Μισέλ»
Ιδιαίτερα αιχμηρές ήταν και οι συγκρίσεις του Αντόνιο Κόστα με τους προκατόχους του στην προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ και Ντόναλντ Τουσκ.
Σύμφωνα με το Politico, ένας διπλωμάτης υποστήριξε ότι ο Κόστα τα πήγε «χειρότερα από τον Σαρλ Μισέλ» κατά τη διάρκεια της συγκεκριμένης συνόδου. Ο Μισέλ είχε δεχθεί επανειλημμένα επικρίσεις για τον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόταν τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών-μελών.
Αντίθετα, ο Ντόναλντ Τουσκ, σύμφωνα με τις ίδιες αναφορές, απολάμβανε ευρύτερη υποστήριξη κατά τη διάρκεια της θητείας του.
«Υπάρχει απογοήτευση επειδή τα πράγματα δεν αντιμετωπίζονται με λίγο πιο τουσκικό τρόπο», ανέφερε αξιωματούχος της ΕΕ, σύμφωνα με το δημοσίευμα.
Η σύγκριση αφορά κυρίως την ικανότητα συντονισμού των συζητήσεων και την εξεύρεση συμβιβασμών σε ένα περιβάλλον όπου οι εθνικές προτεραιότητες συχνά συγκρούονται.
Αμφισβητήσεις και για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό
Οι επικρίσεις προς τον Κόστα δεν περιορίζονται στην ενεργειακή πολιτική. Όπως επισημαίνει το Politico, προβληματισμός εκφράζεται και για τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τις διαπραγματεύσεις σχετικά με τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου καλείται να λειτουργεί ως ουδέτερος διαμεσολαβητής, διευκολύνοντας την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των 27 κρατών-μελών. Ωστόσο, διπλωμάτες από χώρες της βόρειας Ευρώπης εκφράζουν ανησυχίες ότι η στάση του ευνοεί περισσότερο τις χώρες του Νότου.
«Είναι διπρόσωπος και δεν ενεργεί ως έντιμος διαμεσολαβητής», φέρεται να υποστήριξε διπλωμάτης, σύμφωνα με το δημοσίευμα.
Άλλη διπλωματική πηγή, προερχόμενη από χώρα που υποστηρίζει έναν μικρότερο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, ανέφερε ότι «ο Κόστα, προσωπικά και πολιτικά, ανήκει στο άλλο στρατόπεδο».
Οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες ζητούν από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να προτείνει περαιτέρω περικοπές, ενόψει της έκτακτης Συνόδου Κορυφής για τον προϋπολογισμό, η οποία έχει προγραμματιστεί για τις 26 Νοεμβρίου.
Η αντιπαράθεση αναδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η ΕΕ στην προσπάθεια να συμφωνήσει για τις δημοσιονομικές προτεραιότητές της, σε μια περίοδο αυξημένων οικονομικών και γεωπολιτικών πιέσεων.
Οι υποστηρικτές του και οι ευθύνες των κρατών-μελών
Παρά τις έντονες επικρίσεις, ο Αντόνιο Κόστα δεν στερείται υποστηρικτών μεταξύ των Ευρωπαίων ηγετών.
Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ ντε Βέβερ, τον χαρακτήρισε «ικανό» και «οξυδερκή», υπερασπιζόμενος την προσέγγισή του στις διαπραγματεύσεις.
Όπως εξήγησε, ο Κόστα αποφεύγει να αναλώνει τον χρόνο των συνόδων σε ατέρμονες συζητήσεις για τη διατύπωση των κειμένων, μια πρακτική που, σύμφωνα με τον ίδιο, χαρακτήριζε συχνά την περίοδο της προεδρίας Μισέλ.
Ο Ντε Βέβερ υποστήριξε ότι στο παρελθόν οι ηγέτες κατέληγαν να συζητούν μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες για λέξεις, κόμματα και διατυπώσεις, χωρίς να επιτυγχάνουν ουσιαστική πρόοδο.
Άλλοι διπλωμάτες, εξάλλου, εκτιμούν ότι η ευθύνη για το αδιέξοδο δεν βαρύνει τον Κόστα, αλλά τις κυβερνήσεις που επιχείρησαν να επαναφέρουν ζητήματα τα οποία είχαν ήδη συμφωνηθεί, με ιδιαίτερη αναφορά στην Ιταλία και στις χώρες που ζητούν αναβολή του ETS2.
Όπως σημειώνουν, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δεν επιδίωκε να ανοίξει εκ νέου τη συζήτηση για τα συμπεράσματα της συνόδου, αλλά βρέθηκε αντιμέτωπος με την επιμονή συγκεκριμένων κυβερνήσεων να αλλάξουν το περιεχόμενό τους.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να δείξει αν η κριτική προς τον Αντόνιο Κόστα θα επηρεάσει τον ρόλο του στις κρίσιμες διαπραγματεύσεις που βρίσκονται μπροστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση ή αν οι επόμενες σύνοδοι θα επιβεβαιώσουν την εκτίμηση όσων θεωρούν ότι το αδιέξοδο οφειλόταν κυρίως στις διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών.
