Η απόφαση του ΣτΕ περιορίζει την αναδρομική επέκταση των φορολογικών ελέγχων – Αναμένονται οδηγίες της ΑΑΔΕ, χωρίς αυτόματη διαγραφή οφειλών ή παύση ποινικών διώξεων
Σημαντικές ανατροπές σε εκκρεμείς φορολογικές υποθέσεις της περιόδου 2012–2017 φέρνει η απόφαση 1246/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία ανοίγει τον δρόμο για την ακύρωση καταλογισμών που έγιναν μετά τη συμπλήρωση του νόμιμου χρόνου παραγραφής.
H ΑΑΔΕ αναμένεται να αποστείλει τις προσεχείς εβδομάδες οδηγίες προς τις ελεγκτικές υπηρεσίες για την εφαρμογή της απόφασης. Η εξέλιξη μπορεί να επηρεάσει υποθέσεις με σημαντικά ποσά φόρων και προστίμων, μεταξύ άλλων για εικονικά τιμολόγια και απόκρυψη φορολογητέας ύλης.
Δεν πρόκειται, ωστόσο, για οριζόντια διαγραφή όλων των υποθέσεων της συγκεκριμένης εξαετίας. Κρίσιμα παραμένουν ο χρόνος έκδοσης και κοινοποίησης των πράξεων, η νομική βάση του ελέγχου και οι ιδιαίτερες συνθήκες κάθε υπόθεσης.
Η υπόθεση που οδήγησε στην απόφαση
Αφετηρία της δικαστικής κρίσης ήταν πρόστιμο για λήψη εικονικού φορολογικού στοιχείου της χρήσης 2013, το οποίο επιβλήθηκε το 2020.
Το ΣτΕ έκρινε ότι δεν μπορούσε να εφαρμοστεί αναδρομικά η δεκαετής παραγραφή που θεσπίστηκε με τον νόμο 4646/2019. Έκρινε επίσης μη συνταγματικά ανεκτή την εικοσαετή προθεσμία στην οποία στηριζόταν η επιχειρηματολογία της φορολογικής διοίκησης.
Στη συγκεκριμένη υπόθεση, καθώς δεν είχαν προβληθεί συμπληρωματικά στοιχεία που να δικαιολογούν μεγαλύτερο χρόνο ελέγχου, εφαρμόστηκε η βασική πενταετία. Αυτή είχε λήξει στις 31 Δεκεμβρίου 2019, πριν επιβληθεί το πρόστιμο.
Τι σημαίνει παραγραφή στην πράξη
Η παραγραφή θέτει χρονικό όριο στο δικαίωμα του Δημοσίου να επιβάλλει φόρους και κυρώσεις. Το ουσιαστικό ζήτημα είναι εάν η φορολογική αρχή ενήργησε εγκαίρως και με νόμιμη δυνατότητα παράτασης της προθεσμίας.
Η απόφαση αφορά, επομένως, τη νομιμότητα του χρόνου καταλογισμού και δεν αποτελεί από μόνη της κρίση ότι η αποδιδόμενη φορολογική παράβαση δεν συνέβη.
Για τους φορολογουμένους με εκκρεμείς διαφορές δημιουργείται δυνατότητα αμφισβήτησης πράξεων που στηρίχθηκαν στην επίμαχη αναδρομική δεκαετία. Η ύπαρξη άλλης νόμιμης αιτίας παράτασης, όμως, μπορεί να διαφοροποιεί την έκβαση.
Η δυνατότητα εξώδικης επίλυσης
Μία από τις διαθέσιμες διαδικασίες είναι η προσφυγή στην Επιτροπή Εξώδικης Επίλυσης Φορολογικών Διαφορών, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Με τον νόμο 5313/2026, η προθεσμία ηλεκτρονικής υποβολής αιτήσεων παρατάθηκε έως τις 30 Ιουνίου 2027. Η ρύθμιση αφορά διαφορές που εκκρεμούν και δεν έχουν συζητηθεί στα αρμόδια διοικητικά δικαστήρια έως τις 29 Ιουνίου 2027.
Η εξέταση των αιτήσεων πρέπει να ολοκληρωθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2027. Η υποβολή αίτησης δεν συνεπάγεται αυτομάτως αποδοχή του ισχυρισμού περί παραγραφής ή διαγραφή της οφειλής.
Διαφορετικό ζήτημα οι ποινικές διώξεις
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το ποινικό σκέλος. Το 2017, μετά τις τότε δικαστικές αποφάσεις για την παραγραφή, η ΑΑΔΕ κοινοποίησε τη γνωμοδότηση 254/2017 του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, σχετικά με την υποβολή μηνυτήριων αναφορών χωρίς προηγούμενη έκδοση οριστικής πράξης προσδιορισμού φόρου.
Το προηγούμενο αυτό επαναφέρει το ερώτημα πώς θα αντιμετωπιστούν οι ποινικές διαδικασίες στις υποθέσεις που επηρεάζονται από τη νέα απόφαση.
Η ακύρωση ενός φορολογικού καταλογισμού δεν συνεπάγεται αυτομάτως παύση δίωξης, ανατροπή καταδίκης ή διακοπή εκτέλεσης ποινής. Οι συνέπειες στο ποινικό σκέλος απαιτούν χωριστή εξέταση, με εφαρμογή των σχετικών διατάξεων και κρίση των αρμόδιων δικαστικών οργάνων.
Οι αναμενόμενες οδηγίες της ΑΑΔΕ θα αποσαφηνίσουν τον διοικητικό χειρισμό των υποθέσεων και την έκταση εφαρμογής της νέας νομολογίας.
