Πρόσωπα γνώριμα, συνθήματα που αλλάζουν μορφή αλλά όχι πάντα περιεχόμενο, φιλοδοξίες προσωπικές που βαφτίζονται συλλογικές αγωνίες και ένα ακροατήριο που παρακολουθεί περισσότερο με δυσπιστία παρά με ενθουσιασμό. «Ο Αλέξης, ο Νίκος και τα άλλα παιδιά της Κεντροαριστεράς» μοιάζουν να συναντιούνται ξανά στην ίδια πλατεία, αναζητώντας όχι μόνο ηγετικό ρόλο αλλά και λόγο ύπαρξης.
- του Αντώνη Ι. Αντωνόπουλου, Δημοσιογράφος
Το πρόβλημα όμως δεν είναι τα πρόσωπα. Είναι ότι ο χώρος δείχνει να ανακυκλώνει διαρκώς τα ίδια διλήμματα χωρίς να απαντά στα πραγματικά ερωτήματα της εποχής. Ποιος εκφράζει σήμερα τη μεσαία τάξη που πιέζεται; Ποιος μιλά πειστικά στους νέους που δουλεύουν χωρίς προοπτική; Ποιος μπορεί να συνδέσει την ανάπτυξη με την κοινωνική συνοχή; Σε αυτά τα ερωτήματα, οι απαντήσεις παραμένουν ασαφείς.
Η Κεντροαριστερά μοιάζει εγκλωβισμένη ανάμεσα στη νοσταλγία του παρελθόντος και στην αμηχανία του μέλλοντος. Άλλοι επιμένουν σε μια ρητορική καταγγελίας που φθείρεται από την επανάληψη και άλλοι επενδύουν σε έναν άχρωμο πραγματισμό που δεν εμπνέει κανέναν. Κι έτσι, η κοινωνία παρακολουθεί έναν χώρο που κάποτε εξέφραζε τη δυναμική της αλλαγής να μοιάζει περισσότερο με πολιτικό παρατηρητή παρά με πρωταγωνιστή.
Ο Αλέξης Τσίπρας εξακολουθεί να διαθέτει πολιτικό εκτόπισμα και ισχυρή αναγνωρισιμότητα. Για πολλούς παραμένει το πρόσωπο που μπορεί να επηρεάσει τις εξελίξεις στον προοδευτικό χώρο. Όμως κουβαλά και το βάρος μιας διακυβέρνησης που δίχασε, απογοήτευσε μέρος των ψηφοφόρων της και τελικά δεν κατάφερε να δημιουργήσει ένα σταθερό προοδευτικό αφήγημα εξουσίας.
Από την άλλη, ο Νίκος Ανδρουλάκης προσπαθεί να εμφανιστεί ως η πιο θεσμική και μετριοπαθής εκδοχή της Κεντροαριστεράς. Ωστόσο, η πολιτική μετριοπάθεια χωρίς ισχυρό πολιτικό στίγμα δύσκολα αρκεί σε μια κοινωνία που αναζητά καθαρές απαντήσεις και όραμα. Το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να ξαναβρεί τον ιστορικό του ρόλο, αλλά ακόμη μοιάζει περισσότερο να διαχειρίζεται την επιστροφή του παρά να τη θεμελιώνει.
Και γύρω τους, «τα άλλα παιδιά» της Κεντροαριστεράς: στελέχη, ομάδες, κινήσεις και προσωπικότητες που συζητούν συνεχώς για συνεργασίες, ανασυνθέσεις και νέες αρχές. Μόνο που η κοινωνία έχει κουραστεί από τα ατέρμονα σενάρια κορυφής χωρίς κοινωνικό αντίκρισμα. Οι πολίτες δεν ζητούν απλώς νέες συμμαχίες· ζητούν νέες ιδέες.
Ο Ζαν-Πολ Σαρτρ είχε πει πως «η πολιτική είναι η τέχνη να κάνεις εφικτό το αναγκαίο». Η σημερινή Κεντροαριστερά μοιάζει συχνά να κάνει το αντίθετο: να μετατρέπει το αναγκαίο σε διαρκώς ανέφικτο μέσα από εσωτερικές αντιφάσεις και προσωπικές στρατηγικές. Αλλά και ο Αντόνιο Γκράμσι είχε προειδοποιήσει: «Η κρίση συνίσταται ακριβώς στο γεγονός ότι το παλιό πεθαίνει και το νέο δεν μπορεί να γεννηθεί». Ίσως αυτή η φράση περιγράφει καλύτερα από κάθε πολιτική ανάλυση τη σημερινή κατάσταση στον χώρο της Κεντροαριστεράς.
Η κοινωνία δεν παραιτείται από την ανάγκη της πολιτικής εκπροσώπησης. Όταν όμως δεν βρίσκει πειστικές συλλογικές προτάσεις, στρέφεται είτε στην αποχή είτε σε ακραίες και εύκολες απαντήσεις. Η μεγάλη πρόκληση για την ελληνική Κεντροαριστερά δεν είναι ποιος θα κυριαρχήσει στην πλατεία της. Είναι αν μπορεί να ξαναγίνει χρήσιμη για την κοινωνία. Αν μπορεί να μιλήσει ξανά για κοινωνική κινητικότητα, αξιοπρεπή εργασία, δημόσια παιδεία, παραγωγική οικονομία και δημοκρατικούς θεσμούς χωρίς να ακούγεται εγκλωβισμένη σε παλιές βεβαιότητες. Η κρίση της Κεντροαριστεράς δεν σημαίνει και το τέλος της ιστορικής της αποστολής. Οι κοινωνίες εξακολουθούν να έχουν ανάγκη από πολιτικές που συνδυάζουν ανάπτυξη με δικαιοσύνη, ελευθερία με αλληλεγγύη και μεταρρυθμίσεις με κοινωνική προστασία. Η ανισότητα διευρύνεται, η στεγαστική κρίση πιέζει τους νέους, η εργασία γίνεται πιο επισφαλής και η δημοκρατία δοκιμάζεται από την πόλωση και την απαξίωση των θεσμών. Όλα αυτά αποτελούν πεδία στα οποία η Κεντροαριστερά θα μπορούσε να ανακτήσει ρόλο και αξιοπιστία.
Για να συμβεί όμως αυτό, χρειάζεται πρώτα να ξαναβρεί την πολιτική της πυξίδα. Να επανασυνδεθεί με την κοινωνία, να μιλήσει με ειλικρίνεια και όχι με συνθήματα, να προτείνει ένα σύγχρονο αλλά και κοινωνικά δίκαιο μοντέλο ανάπτυξης. Κυρίως, χρειάζεται να θυμηθεί ότι η πολιτική δεν είναι μόνο διαχείριση της εξουσίας αλλά και διαμόρφωση ελπίδας. Η Κεντροαριστερά δεν θα αναγεννηθεί μέσα από επικοινωνιακές μεταμορφώσεις ή προσωποκεντρικές λύσεις. Θα αναγεννηθεί μόνο αν ξαναδώσει στους πολίτες έναν λόγο να πιστέψουν ότι η πρόοδος μπορεί να αφορά τους πολλούς και όχι τους λίγους. Γιατί στο τέλος της ημέρας, οι πλατείες δεν γεμίζουν από πρόσωπα. Γεμίζουν από ελπίδα.
