Θετικό αποτύπωμα στην καθημερινότητα των ωφελούμενων, αλλά δεν υπάρχει διαθεσιμότητα προσωπικών βοηθών
Ο θεσμός του Προσωπικού Βοηθού αναδεικνύεται ως μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις για την προώθηση της ανεξάρτητης διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία στην Ελλάδα, σύμφωνα με νέα έρευνα του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας της Ε.Σ.Α.μεΑ. με τίτλο «Ο Προσωπικός Βοηθός στην πράξη: Η εμπειρία των ωφελούμενων με αναπηρία».
Παρά τα θετικά αποτελέσματα, η μελέτη καταγράφει σημαντικές δυσκολίες στην εφαρμογή του θεσμού, με κυριότερη τη μειωμένη προσφορά προσωπικών βοηθών, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα κάλυψης όλων των αναγκών των ατόμων με αναπηρία.
Αλλαγή στην καθημερινότητα και ενίσχυση της αυτονομίας
Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, ο Προσωπικός Βοηθός έχει συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της καθημερινότητας των ωφελούμενων, ενισχύοντας την αυτονομία, την ανεξαρτησία και τη συμμετοχή τους στην κοινωνική ζωή.
Οι συμμετέχοντες στο πιλοτικό πρόγραμμα αναφέρουν μειωμένο αίσθημα απομόνωσης, αυξημένη κοινωνικοποίηση και μεγαλύτερη ευελιξία στις καθημερινές δραστηριότητες, στοιχεία που συμβάλλουν σε μια πιο ενεργή και ισότιμη ένταξη στην κοινωνία.
Η έρευνα καταγράφει επίσης θετικό αντίκτυπο στο οικογενειακό περιβάλλον, καθώς οι φροντιστές και οι συγγενείς των ατόμων με αναπηρία αναφέρουν μείωση του καθημερινού φορτίου φροντίδας, λιγότερο άγχος και καλύτερη οργάνωση της καθημερινότητας.
Παράλληλα, σημειώνεται ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας των οικογενειών, ως αποτέλεσμα της υποστήριξης που παρέχει ο θεσμός.
Η πλειονότητα των ωφελούμενων δηλώνει υψηλό βαθμό ικανοποίησης από τη συνεργασία με τους Προσωπικούς Βοηθούς, περιγράφοντας την υπηρεσία ως ιδιαίτερα χρήσιμη και αποτελεσματική, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις χαρακτηρίζεται ως «ανάσα ελευθερίας».
Ωστόσο, η έλλειψη επαρκούς αριθμού βοηθών παραμένει βασική πρόκληση για την περαιτέρω ανάπτυξη του θεσμού και την πλήρη κάλυψη των αναγκών των ατόμων με αναπηρία σε όλη τη χώρα.
Ποια είναι τα βασικά προβλήματα
Παρά τα θετικά αποτελέσματα, η έρευνα εντοπίζει κρίσιμα ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν στη διευρυμένη εφαρμογή του θεσμού:
- Δυσκολίες στη χρήση της ψηφιακής πλατφόρμας, ιδιαίτερα για άτομα με προβλήματα όρασης.
- Περιορισμένη λειτουργικότητα της πλατφόρμας σε κινητά τηλέφωνα.
- Προβλήματα στο σύστημα δήλωσης ωρών απασχόλησης.
- Ελλιπής πληροφόρηση στο μητρώο Προσωπικών Βοηθών και μη επικαιροποιημένη διαθεσιμότητα.
- Αίσθηση τυπικότητας στη διαδικασία αξιολόγησης και έλλειψη ενημέρωσης για τα κριτήρια κατανομής ωρών.
- Απουσία διαδικασιών ένστασης και επαναξιολόγησης.
- Μειωμένη προσφορά Προσωπικών Βοηθών, ιδιαίτερα για άτομα με βαριές αναπηρίες.
- Μη ελκυστικοί όροι εργασίας και χαμηλές αμοιβές.
- Ασαφές πλαίσιο καθηκόντων και ανεπαρκής επιμόρφωση.
- Έλλειψη εποπτικού και υποστηρικτικού μηχανισμού για τη διαχείριση δυσκολιών στη συνεργασία.
Τα ευρήματα αυτά υπογραμμίζουν την ανάγκη για θεσμική ενίσχυση, βελτίωση των διαδικασιών και αναβάθμιση της ψηφιακής υποδομής.
Οι στόχοι
Η έρευνα είχε ως στόχο να αποτυπώσει την εμπειρία των ωφελούμενων σε όλα τα στάδια της συμμετοχής τους στο πρόγραμμα, να καταγράψει τις αντιλήψεις τους για τη λειτουργία του θεσμού και να αξιολογήσει τον συνολικό αντίκτυπο στην καθημερινότητά τους.
Yλοποιήθηκε με μικτό διαδοχικό σχεδιασμό (Sequential Mixed Methods), συνδυάζοντας:
- Ποσοτική έρευνα με 215 συμμετέχοντες
- ποιοτική έρευνα με 7 ομάδες εστίασης και 3 συνεντεύξεις.
- Ανάλυση του πλαισίου λειτουργίας του προγράμματος.
Το δείγμα περιλάμβανε άτομα με κινητικές, νοητικές, αισθητηριακές και ψυχικές αναπηρίες, καθώς και εκπροσώπους τους.
Η πιλοτική εφαρμογή απέδειξε ότι ο Προσωπικός Βοηθός μπορεί να αποτελέσει θεμέλιο για την ανεξάρτητη διαβίωση και την ισότιμη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία.
Η μετάβαση από το πιλοτικό στάδιο σε μόνιμο θεσμικό πλαίσιο απαιτεί ενίσχυση των υποδομών, βελτίωση των διαδικασιών και επένδυση στην εκπαίδευση και υποστήριξη των προσωπικών βοηθών.
