Ο πληθυσμός των γενειοφόρων πιγκουίνων μειώθηκε κατά δύο τρίτα και το είδος κινδυνεύει να χαρακτηριστεί απειλούμενο
Σε ένα ηφαιστειακό νησί της Ανταρκτικής, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τις πλησιέστερες κατοικημένες περιοχές, βρίσκεται σε εξέλιξη μια περιβαλλοντική απώλεια εντυπωσιακών διαστάσεων. Η αποικία πιγκουίνων του Ζαβοντόφσκι, κάποτε η μεγαλύτερη στον κόσμο, έχει χάσει περίπου τα δύο τρίτα του πληθυσμού της από το 2011.
Τα νέα στοιχεία δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Current Biology και στρέφουν το ενδιαφέρον στην κλιματική αλλαγή. Η θέρμανση των θαλασσών φαίνεται να μετακινεί προς τον Νότο το κριλ της Ανταρκτικής, τη βασική πηγή τροφής των γενειοφόρων πιγκουίνων.
Το αποτέλεσμα αποτυπώνεται σε έναν αριθμό που δύσκολα χωρά σε εικόνα. Σχεδόν μισό εκατομμύριο αναπαραγωγικά άτομα εκτιμάται ότι έχουν χαθεί από ένα μόνο νησί.
Το νησί που κάποτε φιλοξενούσε 600.000 πιγκουίνους
Το Ζαβοντόφσκι είναι το βορειότερο νησί του συμπλέγματος των Νότιων Σάντουιτς. Πρόκειται για έναν απομονωμένο και ηφαιστειακό τόπο, τον οποίο οι πιγκουίνοι είχαν μετατρέψει σε μία από τις πυκνότερες αποικίες θαλασσοπουλιών στον πλανήτη.
Το 2011 οι επιστήμονες υπολόγιζαν ότι στο νησί ζούσαν περίπου 600.000 γενειοφόροι πιγκουίνοι, γνωστοί για τη λεπτή μαύρη γραμμή κάτω από το ράμφος τους. Μαζί τους βρίσκονταν περίπου 90.000 χρυσόλοφοι πιγκουίνοι.
Μέχρι το 2025, ο πληθυσμός των γενειοφόρων πιγκουίνων είχε περιοριστεί κατά περίπου δύο τρίτα.
«Πρόκειται για τεράστια κατάρρευση του πληθυσμού. Είναι σαν να έχουν χαθεί μισό εκατομμύριο αναπαραγωγικά άτομα από ένα μόνο νησί», δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης Νόρμαν Ράτκλιφ, ειδικός στους πιγκουίνους στη Βρετανική Υπηρεσία Ανταρκτικής.
Η πτώση είναι τόσο μεγάλη, ώστε το Ζαβοντόφσκι πιθανότατα έχασε πλέον τον τίτλο της μεγαλύτερης αποικίας πιγκουίνων στον κόσμο. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι την πρώτη θέση έχει περάσει το ακρωτήριο Άντερ, στη Θάλασσα Ρος.
Το κριλ μετακινείται και οι πιγκουίνοι μένουν πίσω
Οι επιστήμονες συνδέουν τη μείωση κυρίως με τις αλλαγές που προκαλεί η άνοδος της θερμοκρασίας στο θαλάσσιο οικοσύστημα.
Οι γενειοφόροι πιγκουίνοι βασίζουν μεγάλο μέρος της διατροφής τους στο κριλ της Ανταρκτικής, έναν μικρό οργανισμό με τεράστια σημασία για την τοπική τροφική αλυσίδα. Αναζητούν συνήθως την τροφή τους στα ψυχρά νερά βορειοδυτικά του νησιού.
Καθώς οι θάλασσες θερμαίνονται, το κριλ μετακινείται προς ψυχρότερες περιοχές νοτιότερα, κυρίως προς τη Θάλασσα Γουέντελ. Για τους πιγκουίνους αυτό μεταφράζεται σε μεγαλύτερες αποστάσεις, λιγότερη διαθέσιμη τροφή και δυσκολότερη αναπαραγωγή.
Η Ανταρκτική Χερσόνησος και οι γύρω περιοχές έχουν γνωρίσει ταχεία άνοδο των χειμερινών θερμοκρασιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αποκλίσεις φτάνουν αρκετούς βαθμούς πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, ενώ έχουν καταγραφεί θερμοκρασίες εξαιρετικά υψηλές για την εποχή.
Οι χρυσόλοφοι πιγκουίνοι βρήκαν τρόπο να προσαρμοστούν
Στο ίδιο νησί, οι χρυσόλοφοι πιγκουίνοι ακολουθούν διαφορετική πορεία. Ο πληθυσμός τους αυξήθηκε κατά περίπου 30%, γεγονός που οι ερευνητές αποδίδουν στην πιο ευέλικτη διατροφή τους.
Σε αντίθεση με τους γενειοφόρους, οι χρυσόλοφοι μπορούν να στραφούν ευκολότερα σε διαφορετικές πηγές τροφής. Η προσαρμοστικότητα αυτή τους προσφέρει ένα σημαντικό πλεονέκτημα σε ένα περιβάλλον που αλλάζει γρήγορα.
Η αύξησή τους, ωστόσο, καλύπτει μόνο ένα μικρό μέρος της συνολικής απώλειας. Οι εκατοντάδες χιλιάδες γενειοφόροι πιγκουίνοι που έχουν εξαφανιστεί από το Ζαβοντόφσκι αφήνουν ένα κενό που επηρεάζει πολύ περισσότερα από την εικόνα της αποικίας.
Ένα οικολογικό Jenga στην άκρη του κόσμου
Οι πιγκουίνοι αποτελούν κρίσιμο κρίκο της τροφικής αλυσίδας. Καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες κριλ και ψαριών, ενώ με τη σειρά τους αποτελούν τροφή για άλλα ζώα της Ανταρκτικής.
Ο Ράτκλιφ παρομοίασε το οικοσύστημα με ένα τεράστιο παιχνίδι Jenga. Κάθε πληθυσμός που συρρικνώνεται αφαιρεί ακόμη ένα κομμάτι από την κατασκευή. Όσο αυξάνονται οι απώλειες, τόσο πιο ασταθές γίνεται ολόκληρο το σύστημα.
Η έκταση της μείωσης προκαλεί ανησυχία και για το καθεστώς προστασίας του είδους. Εάν η πτωτική πορεία συνεχιστεί με τον ίδιο ρυθμό, οι γενειοφόροι πιγκουίνοι ενδέχεται να χρειαστεί να χαρακτηριστούν απειλούμενοι.
Παρόμοιες ενδείξεις έχουν καταγραφεί και σε άλλες περιοχές της Ανταρκτικής. Το 2020, ερευνητές είχαν αναφέρει σημαντική υποχώρηση του ίδιου είδους στο νησί Λόου των Νότιων Σέτλαντ.
Η «Πομπηία των πιγκουίνων» δεν εξηγεί την εξαφάνιση
Η ερευνητική ομάδα εξέτασε και άλλες πιθανές αιτίες για τη δραματική μείωση.
Το 2016 το όρος Κάρι εξερράγη, καλύπτοντας τμήματα του Ζαβοντόφσκι με στάχτη και ηφαιστειακά υλικά. Η εικόνα είχε οδηγήσει ορισμένους επιστήμονες να μιλήσουν για μια «Πομπηία των πιγκουίνων».
Τα δεδομένα δεν έδειξαν ξαφνική κατάρρευση αμέσως μετά την έκρηξη. Η μείωση του πληθυσμού εξελισσόταν σταδιακά και σε βάθος χρόνου, ενώ οι πιγκουίνοι φαίνεται ότι απέφευγαν τα σημεία με τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις ηφαιστειακών υλικών.
Οι ερευνητές δεν εντόπισαν επίσης στοιχεία ανταγωνισμού ανάμεσα στους γενειοφόρους και τους χρυσόλοφους πιγκουίνους για την τροφή. Η ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή παραμένει ελάχιστη, γεγονός που περιορίζει και αυτό το ενδεχόμενο.
Με τις υπόλοιπες πιθανές εξηγήσεις να υποχωρούν, η θέρμανση των θαλασσών και η μετακίνηση του κριλ παραμένουν οι ισχυρότεροι ύποπτοι.
Στην περίπτωση του Ζαβοντόφσκι, η κλιματική αλλαγή δεν αποτυπώνεται μόνο σε διαγράμματα θερμοκρασίας. Φαίνεται στις άδειες πλαγιές ενός νησιού που κάποτε φιλοξενούσε εκατοντάδες χιλιάδες περισσότερους πιγκουίνους.
