Ζούμε σε μια περίοδο μεγάλων συγκρούσεων, στο πέρασμα σε μια νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων. Ο αγώνας για παγκόσμια κυριαρχία αναπόφευκτα δημιουργεί δράσεις και αντιδράσεις που στο τελικό τους στάδιο εκδηλώνονται με ανοιχτές συγκρούσεις σε όλα τα επίπεδα, οικονομικό, πολιτικό και δυστυχώς στρατιωτικό. Οι αλλαγές φαντάζουν αναπόφευκτες όσο μετατοπίζεται το βάρος της δύναμης από τη Δύση προς την Ανατολή.
- του Θράσου Ευτυχίδη – Διεθνολόγος – οικονομολόγος και αναλυτής του Strategy International
Το 2026 είναι ένα τέτοιο μεταβατικό στάδιο από την μονοπολική τάξη της παγκόσμιας κυριαρχίας των ΗΠΑ που κυριάρχησε μετά το 1991 σε μια νέα πολυπολική πραγματικότητα όπου η εξουσία κατανέμεται μεταξύ πολλών κέντρων, που παρά τις δύο μεγάλες πολεμικές συγκρούσεις στην Ουκρανία και την Μέση Ανατολή και τον ξεχασμένο εμφύλιο του Σουδάν, παραμένει μέσης προς το παρόν έντονη. Αυτή η αλλαγή δεν είναι μόνο οικονομική. Καταλαμβάνει όλους τους τομείς: είναι πολιτική, στρατιωτική, τεχνολογική και νομισματική.
Παράλληλα, σε πλήρη ισχύ εμφανίζονται νέα δεδομένα κατανομής ισχύος. Η τεχνητή νοημοσύνη, οι ημιαγωγοί, η κβαντική υπολογιστική είναι τα νέα πεδία ανταγωνισμού. Και φυσικά το Διάστημα – το νέο, παλιό πεδίο ανταγωνισμού που επανέρχεται σε νέες μορφές.
Η εποχή Τραμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες δίνει μια νέα δυναμική στο κύμα των αναμενόμενων και αναπόφευκτων αλλαγών. Οι προσπάθειες διατήρησης και επανακαθορισμού της ηγεμονίας των ΗΠΑ με την πλήρη αμφισβήτηση των Διεθνών Κανόνων, του Διεθνούς Δικαίου και το πέρασμα στην απλή προβολή δύναμης (έτσι είναι επειδή έτσι θέλω), μάλλον επιταχύνει παρά αναστρέφει την πορεία των πραγμάτων. Ο Τραμπ έχει κατορθώσει το μοναδικό – να συσπειρώσει εχθρούς και φίλους απέναντι στην πολιτική διάλυσης του συστήματος που πρακτικά οι ΗΠΑ μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δημιούργησαν.
Την ίδια στιγμή μειώνεται ο ρόλος των Διεθνών Θεσμών – σταθερών του συστήματος. Ο ΟΗΕ και το ΣΑ αδυνατούν να ασκήσουν οποιονδήποτε ρόλο λόγω του βέτο που κατά περίπτωση ασκούν οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου έχει αποδυναμωθεί πλήρως από τις πολιτικές δασμών του Τραμπ. Αδυνατεί να παρέμβει και να επιλύσει ζητήματα που επιλύονται πλέον σε διμερή βάση και διαπραγματεύσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων.
Παγκόσμιοι οικονομικοί θεσμοί, όπως η Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, έρχονται σε άμεση αμφισβήτηση από νέους θεσμούς, όπως η Αναπτυξιακή Τράπεζα των BRICS, ενώ και στο νομισματικό πεδίο η θέση του δολαρίου, αν και κυρίαρχη ακόμη, εξασθενίζει διαρκώς απέναντι στην πρόκληση των BRICS των πολιτικών αποδολαριοποίησης που έχουν θέσει σε λειτουργία.
Φαίνεται ότι η ανάπτυξη και η δυναμική χωρών όπως η Ινδία, η Κίνα και η Βραζιλία ωθούν ακόμη γρηγορότερα στην αποκατάσταση της δημογραφικής ανισότητας της κατανομής του πλούτου. Οι BRICS με 3,5 δισ. κατοίκους -το 46% του πλανήτη- υστερούν στο ονομαστικό ΑΕΠ των χωρών της G7 που με 777 εκατ. αποτελούν μόλις το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού. 55,3 τρισ. δολάρια για την G7, περίπου 45% του παγκόσμιου ΑΕΠ, έναντι 33,7 τρισ. δολαρίων, περίπου 28% για τους BRICS. Με βάση την ισοδυναμία αγοραστικής δύναμης η κατάσταση έχει ήδη αναστραφεί πλήρως 88,3 τρισ. δολάρια για τους BRICS ή 41% του παγκόσμιου ΑΕΠ έναντι 62,3 τρισ. δολαρίων ή 29% των χωρών της G7. Η Κίνα μόνη της ξεπερνά τις ΗΠΑ κατά 37%.
Στον στρατιωτικό τομέα, το ΝΑΤΟ παραμένει η κυρίαρχη και ισχυρότερη αμυντική συμμαχία και ίσως γι’ αυτόν τον λόγο ο Τραμπ επιλέγει να μην το αποδυναμώσει πλήρως. Οι αμυντικές δαπάνες του ΝΑΤΟ παραμένουν υπερδιπλάσιες των χωρών της BRICS (που δεν είναι αμυντική συμμαχία) Στην ουσία, όσο και αν δεν θέλει να το παραδεχθεί ο Τραμπ και οι ΗΠΑ χρειάζονται το ΝΑΤΟ για να μπορέσουν να απελευθερώσουν δυνάμεις από την Ευρώπη και να της στρέψουν απέναντι στον κύριο αντίπαλο που δεν είναι άλλος από την Κίνα αυτή τη στιγμή. Η πυρηνική δύναμη της Ρωσίας και της Κίνας παραμένουν βέβαια ισχυρός παράγοντας αποτροπής που είναι εξαιρετικά δύσκολο να αγνοηθεί.
Στην πράξη, και εδώ υπάρχουν αμφισβητήσεις και ανακατατάξεις. Ολοένα και περισσότερα κράτη επιλέγουν τη δημιουργία νέων διμερών-τριμερών στρατηγικών συνεργασιών-συμμαχιών, που εξυπηρετούν καλύτερα την στρατηγική ασφαλείας τους. Πώς μια χώρα, όπως η Ελλάδα, θα μπορούσε να εμπιστευθεί την ασφάλεια του ΝΑΤΟ όταν εκεί βρίσκεται ως σύμμαχος η κύρια απειλή, Τουρκία, και μάλιστα με αναβαθμισμένο ρόλο; Δημιουργούνται συμμαχίες που λειτουργούν εκτός του στενού πλαισίου του ΝΑΤΟ και με τρίτες χώρες. Π.χ. Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ – ΗΠΑ, Ελλάδα – Γαλλία – Κύπρος κλπ. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα όλων η «Συμμαχία των Προθύμων» που δημιουργήθηκε με την υποχώρηση Τραμπ από τη στήριξη στην Ουκρανία.
Η νέα Πολιτική Εθνικής Ασφάλειας και η νέα Πολιτική Εθνικής Άμυνας των ΗΠΑ φωτογραφίζουν τους κινδύνους για το σύστημα και τους λάθος τρόπους αντιμετώπισης που έχουν επιλέξει και το βλέπουμε στο πεδίο.
Η κυρίαρχη τάση στις πολιτικές των επιμέρους κρατών του δυτικού κόσμου είναι η προτεραιοποίηση ζητημάτων ασφάλειας και σε δεύτερο βαθμό η οικονομική ανάπτυξη – και αυτό δεν προμηνύει τίποτε καλό.
Την ίδια ώρα, χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία επιδεικνύουν σοβαρότητα και σταθερότητα – άλλωστε γιατί να εμποδίσεις τον αντίπαλό σου να συνεχίσει τα λάθη του;
Δυστυχώς, το νέο σύστημα που έρχεται να αντικαταστήσει το μονοπολικό των ΗΠΑ δεν είναι απλώς πολυπολικό αλλά και πολυκερματισμένο. Η εποχή της αγριότητας έχει μόλις αρχίσει και η επιστροφή στους κανόνες, στο Διεθνές Δίκαιο, παραμένει η μόνη βιώσιμη λύση. Όσο γρηγορότερα το καταλάβουμε τόσο καλύτερα για όλους μας.
