Οι πολιτικές εξελίξεις που καταγράφονται σήμερα στην Ελλάδα ενδέχεται να αποτελέσουν αντικείμενο μελέτης τα επόμενα χρόνια. Όχι μόνο λόγω της κυριαρχίας της Νέας Δημοκρατίας, αλλά κυρίως εξαιτίας των πρωτοφανών ανακατατάξεων στον χώρο της αντιπολίτευσης. Για πρώτη φορά στη μεταπολιτευτική ιστορία, ένα κόμμα που κυβέρνησε τη χώρα, ανέδειξε πρωθυπουργό και άσκησε εξουσία επί σχεδόν πέντε χρόνια φαίνεται να οδηγείται όχι απλώς σε εκλογική συρρίκνωση αλλά σε συνειδητή πολιτική αυτοδιάλυση.
- του Παναγιώτη Κόνσουλα, Οικονομολόγος, πολιτικός επιστήμονας
Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μια συνηθισμένη κρίση. Βρίσκεται αντιμέτωπος με μια διαδικασία αποσύνθεσης που θυμίζει περισσότερο το τέλος ενός πολιτικού κύκλου παρά μια προσωρινή περίοδο δυσκολιών. Στελέχη αποχωρούν, οργανώσεις αποδυναμώνονται, ψηφοφόροι εγκαταλείπουν το κόμμα και η πολιτική του επιρροή συρρικνώνεται με ταχύτητα που ελάχιστοι θα μπορούσαν να φανταστούν μετά τις εκλογές του 2023.
Το πιο εντυπωσιακό όμως δεν είναι η πτώση. Είναι ο προορισμός των δυνάμεων που εγκαταλείπουν το κόμμα. Αντί να κατευθύνονται προς διαφορετικούς πολιτικούς χώρους, φαίνεται να συγκλίνουν γύρω από το νέο εγχείρημα του Αλέξη Τσίπρα, την ΕΛΑΣ. Δημιουργείται έτσι ένα φαινόμενο που δύσκολα συναντά κανείς σε ευρωπαϊκές δημοκρατίες: ένα πρώην κυβερνητικό κόμμα να λειτουργεί ουσιαστικά ως δεξαμενή στελεχών και ψηφοφόρων για τον πολιτικό του διάδοχο, με επικεφαλής μάλιστα το ίδιο πρόσωπο που το οδήγησε στην εξουσία.
Και ενώ συμβαίνουν όλα αυτά, το ΠΑΣΟΚ παραμένει ο μεγάλος γρίφος της περιόδου. Για περισσότερα από δυόμισι χρόνια είχε μπροστά του μια μοναδική πολιτική ευκαιρία. Ο βασικός του αντίπαλος στον χώρο της Κεντροαριστεράς κατέρρεε, διασπόταν και έχανε συνεχώς δυνάμεις. Οι συνθήκες έμοιαζαν ιδανικές για να επανέλθει ως ο κυρίαρχος εκφραστής της αντιπολίτευσης.
Κι όμως, αυτό δεν συνέβη. Παρά τα λάθη των αντιπάλων του και παρά τη φθορά που υπέστη ο ΣΥΡΙΖΑ, το ΠΑΣΟΚ δεν κατάφερε να δημιουργήσει ισχυρό ρεύμα εξουσίας. Δεν έπεισε ότι μπορεί να αποτελέσει αξιόπιστη κυβερνητική εναλλακτική και δεν αξιοποίησε το τεράστιο πολιτικό κενό που άνοιξε μπροστά του. Αντί να εμφανίζεται ως ο φυσικός διάδοχος της αξιωματικής αντιπολίτευσης, βλέπει τώρα ένα νέο πολιτικό σχήμα να διεκδικεί με αξιώσεις τον ίδιο χώρο.
Η πραγματικότητα είναι αμείλικτη στην πολιτική. Τα κενά δεν μένουν ποτέ κενά για πολύ. Όταν ένα κόμμα αδυνατεί να εκμεταλλευτεί τις ευκαιρίες που του προσφέρει η συγκυρία, κάποιο άλλο θα το κάνει. Αυτό ακριβώς φαίνεται να συμβαίνει σήμερα, παράλληλα και με την ίδρυση ακόμη ενός νέου κόμματος, αυτό της κυρίας Μαρίας Καρυστιανού με την Ελπίδα για τη Δημοκρατία.
Εάν η ΕΛΑΣ καταφέρει να μετατρέψει τη δυναμική των πρώτων μηνών σε σταθερό πολιτικό ρεύμα, τότε το ελληνικό πολιτικό σύστημα θα εισέλθει σε μια νέα εποχή. Και τότε η ιστορία ίσως καταγράψει δύο παράλληλα πολιτικά παράδοξα: την αυτοδιάλυση ενός πρώην κυβερνητικού κόμματος και την αδυναμία ενός άλλου πρώην κυβερνητικού κόμματος να επωφεληθεί από αυτήν. Το πρώτο μοιάζει ήδη πραγματικότητα. Το δεύτερο ίσως αποδειχθεί το μεγαλύτερο χαμένο στοίχημα της ελληνικής Κεντροαριστεράς και παράλληλα «βούτυρο στο ψωμί» για το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας και του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος μετά από επτά χρόνια παραμένει πρώτος σε όλες τις δημοσκοπήσεις που γίνονται.
