Με την πρώτη ματιά μοιάζει παράδοξο: γιατί η σορός του Αλί Χαμενεΐ να μεταφερθεί και στο Ιράκ, μια χώρα με την οποία το Ιράν πολέμησε σκληρά τη δεκαετία του 1980;
Η απάντηση βρίσκεται στη μεγάλη αλλαγή που έχει συντελεστεί στη Μέση Ανατολή μετά την πτώση του Σαντάμ Χουσεΐν, αλλά και στη βαθιά θρησκευτική σημασία που έχει το Ιράκ για τον σιιτικό κόσμο.
Το σημερινό Ιράκ δεν είναι το Ιράκ του Σαντάμ. Μετά το 2003, η σιιτική πλειοψηφία της χώρας απέκτησε κεντρικό ρόλο στην πολιτική ζωή. Και οι δύο πιο ιερές πόλεις του σιιτικού Ισλάμ, η Νατζάφ και η Καρμπάλα, βρίσκονται όχι στο Ιράν, αλλά στο Ιράκ.
Γι’ αυτό η μεταφορά της σορού του Χαμενεΐ εκεί έχει τεράστιο συμβολισμό.
Η Νατζάφ φιλοξενεί το μαυσωλείο του Ιμάμη Αλί, ενώ η Καρμπάλα είναι ο τόπος του μαρτυρίου του Ιμάμη Χουσεΐν, κεντρικής μορφής της σιιτικής πίστης. Για εκατομμύρια σιίτες, οι δύο αυτές πόλεις αποτελούν την πνευματική καρδιά του Ισλάμ τους.
Με άλλα λόγια, η πομπή στο Ιράκ δεν είναι απλώς μια τελετή αποχαιρετισμού. Είναι μια προσπάθεια να συνδεθεί ο θάνατος του Χαμενεΐ με τα πιο ισχυρά θρησκευτικά σύμβολα του σιιτικού κόσμου.
Η πολιτική διάσταση
Υπάρχει όμως και μια καθαρά πολιτική διάσταση.
Η Τεχεράνη θέλει να δείξει ότι η επιρροή της δεν περιορίζεται στα σύνορα του Ιράν. Μέσω των σχέσεών της με σιιτικά κόμματα, θρησκευτικά δίκτυα και ένοπλες οργανώσεις στο Ιράκ, το Ιράν έχει αποκτήσει ισχυρό ρόλο στη χώρα τα τελευταία χρόνια.
Έτσι, μια τελετή στη Νατζάφ και στην Καρμπάλα λειτουργεί και ως μήνυμα: ότι ο Χαμενεΐ δεν ήταν μόνο ηγέτης του Ιράν, αλλά μορφή με ευρύτερη απήχηση στον σιιτικό κόσμο.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι όλοι στο Ιράκ βλέπουν θετικά την ιρανική επιρροή. Αντιθέτως, πολλοί Ιρακινοί, ακόμη και σιίτες, αντιδρούν εδώ και χρόνια στην υπερβολική παρέμβαση της Τεχεράνης στην πολιτική ζωή της χώρας τους. Οι μεγάλες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράκ τα προηγούμενα χρόνια είχαν συχνά και έντονο αντι-ιρανικό χαρακτήρα.
Γι’ αυτό η παρουσία της σορού του Χαμενεΐ στο Ιράκ είναι ταυτόχρονα πράξη θρησκευτικού σεβασμού, πολιτικό μήνυμα και λεπτή διπλωματική άσκηση.
Το παρελθόν και η ιστορία
Ιράν και Ιράκ υπήρξαν εχθροί στον αιματηρό πόλεμο του 1980-1988. Σήμερα, όμως, οι σχέσεις τους είναι πολύ πιο σύνθετες. Δεν είναι απλώς φίλοι ούτε απλώς αντίπαλοι. Είναι γείτονες με κοινά θρησκευτικά σημεία αναφοράς, βαριά ιστορικά τραύματα, στενούς πολιτικούς δεσμούς αλλά και βαθιά αμοιβαία καχυποψία.
Η πορεία της σορού του Χαμενεΐ μέσω του Ιράκ αποτυπώνει ακριβώς αυτή την πολυπλοκότητα: μια χώρα που κάποτε πολέμησε το Ιράν, αλλά σήμερα φιλοξενεί τις ιερές πόλεις μέσα από τις οποίες η Τεχεράνη επιχειρεί να δώσει στον θάνατο του ηγέτη της διάσταση ιστορική, θρησκευτική και περιφερειακή.
Με λίγα λόγια, η στάση στο Ιράκ δεν αφορά μόνο τον αποχαιρετισμό ενός ηγέτη. Αφορά τη μάχη για τη μνήμη, τη νομιμοποίηση και την επιρροή στον σιιτικό κόσμο μετά τον Χαμενεΐ.
