Νέα πίεση προς την Άγκυρα από το αμερικανικό Κογκρέσο
Νομοθετική πρωτοβουλία που κατατέθηκε στη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία προβλέπει τη σύνδεση της αμερικανικής βοήθειας ασφαλείας και των στρατιωτικών πωλήσεων προς την Τουρκία με συγκεκριμένη πρόοδο στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου.
Το νομοσχέδιο, με τίτλο «Turkey Human Rights Promotion Act of 2026», παρουσιάστηκε στη Βουλή από τη Δημοκρατική βουλευτή Ντίνα Τάιτους, ενώ αντίστοιχη πρωτοβουλία στη Γερουσία ανέλαβε ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Εντ Μάρκι.
Η πρόταση προβλέπει περιορισμούς σε συγκεκριμένα προγράμματα αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας προς την Τουρκία, εκτός εάν ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ πιστοποιήσει ότι η τουρκική κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε ουσιαστικές, διαρκείς και μετρήσιμες μεταρρυθμίσεις.
Οι προϋποθέσεις για τη συνέχιση της βοήθειας
Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, δεν θα μπορούν να διατεθούν κονδύλια μέσω προγραμμάτων όπως η Εξωτερική Στρατιωτική Χρηματοδότηση (Foreign Military Financing) και οι πωλήσεις στρατιωτικού υλικού σε ξένες χώρες (Foreign Military Sales), εφόσον δεν πληρούνται συγκεκριμένα κριτήρια.
Μεταξύ των απαιτήσεων περιλαμβάνονται:
- η μείωση του αριθμού των πολιτικών κρατουμένων και των κρατουμένων συνείδησης,
- η απελευθέρωση όσων κρατούνται αποκλειστικά για την ειρηνική άσκηση των δικαιωμάτων τους,
- ο περιορισμός της χρήσης της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας και των νόμων περί παραπληροφόρησης για την ποινικοποίηση της ελευθερίας έκφρασης,
- η συμμόρφωση με δεσμευτικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Το κείμενο αναφέρεται ειδικά στις υποθέσεις του ακτιβιστή Οσμάν Καβαλά και του Κούρδου πολιτικού Σελαχατίν Ντεμιρτάς, ζητώντας από την Άγκυρα να εφαρμόσει τις σχετικές αποφάσεις του ΕΔΔΑ.
Παράλληλα, ζητείται ο τερματισμός πρακτικών που χαρακτηρίζονται ως «διακρατική καταστολή», δηλαδή η στοχοποίηση επικριτών της τουρκικής κυβέρνησης ή ακτιβιστών στο εξωτερικό.
Δυνατότητα εξαίρεσης για λόγους εθνικής ασφάλειας
Η προτεινόμενη απαγόρευση δεν είναι απόλυτη. Το νομοσχέδιο δίνει τη δυνατότητα στον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών να εγκρίνει εξαιρέσεις, εφόσον κρίνει ότι η συνέχιση της συνεργασίας εξυπηρετεί ζωτικό συμφέρον εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών.
Σε αυτή την περίπτωση, θα πρέπει να ενημερώσει τις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου και να αιτιολογήσει την απόφασή του, παρουσιάζοντας παράλληλα τις προσπάθειες της αμερικανικής κυβέρνησης για την προώθηση μεταρρυθμίσεων στην Τουρκία.
Πιθανές κυρώσεις σε Τούρκους αξιωματούχους
Το νομοσχέδιο καλεί επίσης την αμερικανική κυβέρνηση να εξετάσει την επιβολή κυρώσεων βάσει του νόμου Global Magnitsky σε Τούρκους αξιωματούχους που θεωρούνται υπεύθυνοι για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Στις περιπτώσεις που εξετάζονται περιλαμβάνονται πολιτικά υποκινούμενες συλλήψεις δημοσιογράφων, περιορισμοί στην ελευθερία του Τύπου, αυθαίρετες διώξεις και καταστολή της αντιπολιτευτικής δράσης.
Παράλληλα, προτείνεται η εξέταση περιορισμών θεωρήσεων εισόδου στο πλαίσιο της πολιτικής που είναι γνωστή ως «Khashoggi Ban» για πρόσωπα που φέρονται να εμπλέκονται σε σοβαρές πράξεις καταστολής αντιφρονούντων εκτός Τουρκίας.
Ενίσχυση ανεξάρτητων μέσων και οργανώσεων
Η πρόταση ζητά από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και την αμερικανική Υπηρεσία Διεθνούς Ανάπτυξης (USAID) να ενισχύσουν τη στήριξη προς ανεξάρτητους δημοσιογράφους, μέσα ενημέρωσης και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην Τουρκία.
Η υποστήριξη θα αφορά οργανώσεις που καταγράφουν παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή παρέχουν νομική βοήθεια σε θύματα πολιτικών διώξεων.
Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης την υποβολή ετήσιων εκθέσεων προς το Κογκρέσο για πέντε χρόνια, με στοιχεία για την κατάσταση των πολιτικών κρατουμένων, την ελευθερία του Τύπου, τη λειτουργία της Δικαιοσύνης, τις διώξεις κατά της αντιπολίτευσης και τη χρήση τεχνολογιών παρακολούθησης.
«Η συμμαχία συνεπάγεται υποχρεώσεις»
Η βουλευτής Ντίνα Τάιτους υποστήριξε ότι η Τουρκία, ως μέλος του ΝΑΤΟ, έχει υποχρέωση να σέβεται τους δημοκρατικούς κανόνες και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
«Η Τουρκία είναι σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, αλλά αυτή η συμμαχία συνεπάγεται υποχρεώσεις, τις οποίες η Τουρκία δεν εκπληρώνει», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Από την πλευρά του, ο γερουσιαστής Εντ Μάρκι επέκρινε την πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στην Άγκυρα, υποστηρίζοντας ότι η τουρκική κυβέρνηση συνεχίζει να φυλακίζει δημοσιογράφους, πολιτικούς αντιπάλους και μέλη μειονοτικών κοινοτήτων.
Το νομοσχέδιο επικαλείται στοιχεία σύμφωνα με τα οποία, μετά την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016, οι τουρκικές αρχές απομάκρυναν ή έθεσαν σε διαθεσιμότητα δεκάδες χιλιάδες στελέχη του κρατικού μηχανισμού, ενώ αναφέρεται επίσης σε εκτιμήσεις οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων για μεγάλο αριθμό πολιτικών κρατουμένων στις τουρκικές φυλακές.
Η πρωτοβουλία βρίσκεται πλέον στη διαδικασία εξέτασης από το αμερικανικό Κογκρέσο, χωρίς να είναι ακόμη γνωστό εάν θα προχωρήσει σε ψήφιση.
