Ο αριστερός πρόεδρος της Βραζιλίας βρίσκεται σε ανοιχτή σύγκρουση με την Ουάσιγκτον, αλλά βλέπει στον Τραμπ έναν πιθανό σύμμαχο απέναντι στον Ρούμπιο – Όλα αυτά λίγες εβδομάδες πριν από τις κρίσιμες εκλογές του Οκτωβρίου
Μοιάζει με πολιτικό παράδοξο, αλλά αποτελεί πλέον πραγματικότητα στην Ουάσιγκτον και τη Μπραζίλια: ο αριστερός πρόεδρος της Βραζιλίας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, βρίσκεται σε έντονη αντιπαράθεση με την κυβέρνηση Τραμπ, καταγγέλλει αμερικανικές παρεμβάσεις και συγκρούεται ανοιχτά με τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο.
Κι όμως, όταν χρειάζεται έναν δίαυλο με την Ουάσιγκτον, απευθύνεται στον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ.
Η παράδοξη αυτή σχέση βρίσκεται στο επίκεντρο ρεπορτάζ των Financial Times, καθώς η Βραζιλία οδεύει προς τις προεδρικές εκλογές του Οκτωβρίου, σε μια αναμέτρηση που αναμένεται ιδιαίτερα δύσκολη για τον Λούλα.
«Ο Τραμπ είναι ο καλύτερος απ’ όλους»
Η ένταση μεταξύ Λούλα και Ρούμπιο έχει φτάσει σε ασυνήθιστα υψηλούς τόνους. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών έχει κατηγορήσει τον Βραζιλιάνο πρόεδρο ότι βάζει το προσωπικό του πολιτικό συμφέρον πάνω από τα συμφέροντα της χώρας του.
Ο Λούλα απάντησε χαρακτηρίζοντας τον Ρούμπιο «απογοητευμένο Λατινοαμερικανό» και υποστηρίζοντας ότι «μισεί τη Βραζιλία».
Την ίδια στιγμή, όμως, ο Βραζιλιάνος πρόεδρος διαχωρίζει τον Ρούμπιο από τον Τραμπ.
«Ο Ρούμπιο κάνει πράγματα διαφορετικά από αυτά που είχαμε συζητήσει με τον Τραμπ», δήλωσε ο Λούλα, προαναγγέλλοντας τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αμερικανό πρόεδρο.
Η επικοινωνία πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή και διήρκεσε περισσότερο από μία ώρα. Σύμφωνα με τη βραζιλιάνικη κυβέρνηση, η συνομιλία ήταν «φιλική και εγκάρδια», ενώ οι δύο ηγέτες συμφώνησαν στη σημασία της διατήρησης ισχυρών εμπορικών σχέσεων.
Ο ίδιος ο Λούλα έχει μάλιστα δηλώσει ότι ο Τραμπ είναι «ο καλύτερος» μεταξύ των κορυφαίων αξιωματούχων της αμερικανικής κυβέρνησης, καθώς, όπως υποστηρίζει, «μιλάει πιο σοβαρά» μαζί του.
Από τους δασμούς 50% στη διπλωματική προσέγγιση
Η σημερινή εικόνα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον αν αναλογιστεί κανείς ότι οι σχέσεις των δύο χωρών έχουν περάσει από σοβαρή κρίση.
Ο Τραμπ είχε επιβάλει δασμούς 50% σε βραζιλιάνικα προϊόντα, προκαλώντας έντονη αντίδραση στη Μπραζίλια. Ωστόσο, οι πιέσεις από επιχειρηματικούς κύκλους και στις δύο χώρες συνέβαλαν στην αποκλιμάκωση ορισμένων από τα μέτρα.
Παράλληλα, ο Λούλα και ο Τραμπ δημιούργησαν έναν προσωπικό δίαυλο επικοινωνίας. Μετά από συνάντησή τους στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε κάνει λόγο για «εξαιρετική χημεία» μεταξύ τους.
Έτσι, το παράδοξο γίνεται ακόμη πιο εμφανές: ενώ η Ουάσιγκτον και η Μπραζίλια βρίσκονται σε εμπορική και πολιτική αντιπαράθεση, οι δύο πρόεδροι φαίνεται να διατηρούν μια προσωπική σχέση που ο Λούλα επιχειρεί να αξιοποιήσει.
Στο βάθος οι εκλογές και ο Μπολσονάρου
Η αντιπαράθεση, βέβαια, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις βραζιλιάνικες εκλογές.
Ο Λούλα διεκδικεί νέα θητεία απέναντι στον Φλάβιο Μπολσονάρου, γιο του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρου. Η Ουάσιγκτον παρακολουθεί στενά την πολιτική μάχη, ενώ η Μπραζίλια έχει καταγγείλει προσπάθειες αμερικανικής παρέμβασης στην εκλογική διαδικασία.
Τον Μάρτιο, η Βραζιλία ανακάλεσε τη βίζα Αμερικανού αξιωματούχου, αφού πληροφορήθηκε ότι σχεδίαζε να συναντήσει τον Ζαΐχ Μπολσονάρου, ο οποίος βρίσκεται σε κατ’ οίκον περιορισμό. Αργότερα απαγορεύθηκε η είσοδος στη χώρα και σε δύο ακόμη στελέχη του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών.
Η Ουάσιγκτον αρνείται ότι επιχειρεί να επηρεάσει τις εκλογές.
Η Κίνα αλλάζει τους συσχετισμούς
Υπάρχει, ωστόσο, και μια σημαντική οικονομική παράμετρος.
Η Βραζιλία εξαρτάται σήμερα λιγότερο από την αμερικανική αγορά. Η Κίνα αποτελεί πλέον μακράν σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της χώρας, γεγονός που προσφέρει στον Λούλα μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών απέναντι στην Ουάσιγκτον.
Περίπου το ένα τρίτο των βραζιλιάνικων εξαγωγών κατευθύνεται στην Κίνα, ενώ περίπου 11% στις ΗΠΑ, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνται οι Financial Times.
Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί η Μπραζίλια μπορεί να συγκρούεται με την Ουάσιγκτον χωρίς να αισθάνεται ότι διακινδυνεύει ολόκληρη την οικονομική της σχέση με τις ΗΠΑ.
Η νέα «συμμαχία» που δεν είναι ακριβώς συμμαχία
Ο Λούλα δεν μετατρέπεται ξαφνικά σε σύμμαχο του Τραμπ. Πολύ περισσότερο, επιχειρεί να εκμεταλλευτεί τις διαφορές ανάμεσα στον Αμερικανό πρόεδρο και το δικό του υπουργείο Εξωτερικών.
Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης.
Στην πρώτη θητεία Τραμπ, οι ξένες κυβερνήσεις συχνά στρέφονταν στο αμερικανικό State Department για να περιορίσουν τον ίδιο τον πρόεδρο. Σήμερα, η Βραζιλία φαίνεται να κάνει κάτι σχεδόν αντίστροφο: βλέπει στον Τραμπ έναν πιθανό δίαυλο για να αντιμετωπίσει την πίεση του State Department.
Η σχέση Λούλα–Τραμπ, λοιπόν, δεν είναι μια ξαφνική πολιτική μεταστροφή ούτε μια πραγματική συμμαχία. Είναι περισσότερο μια σχέση πολιτικού πραγματισμού, στην οποία δύο ηγέτες με ελάχιστα κοινά συμφέροντα φαίνεται να ανακαλύπτουν ότι μπορούν, τουλάχιστον προσωρινά, να είναι χρήσιμοι ο ένας στον άλλον.
Και καθώς οι βραζιλιάνικες εκλογές του Οκτωβρίου πλησιάζουν, το ερώτημα είναι πόσο θα διαρκέσει αυτή η απρόσμενη ισορροπία.
