Δεκαπέντε αρχαία αντικείμενα επαναπατρίζονται στην Ελλάδα, με πέντε από αυτά να συνδέονται με τη μεγάλη λαθρανασκαφή του 1964 στο Αφρατί Ηρακλείου και να επανενώνονται με ευρήματα που βρίσκονται ήδη στην Κρήτη
Δεκαπέντε ελληνικές αρχαιότητες που είχαν απομακρυνθεί παράνομα από τη χώρα επιστρέφουν στην Ελλάδα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, έπειτα από τη συνεργασία των ελληνικών Αρχών με την Εισαγγελία του Μανχάταν.
Η παράδοση των αντικειμένων στην υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη πραγματοποιήθηκε σε ειδική τελετή στην Εισαγγελία του Μανχάταν.
Με τον νέο επαναπατρισμό, ο συνολικός αριθμός των ελληνικών αρχαιοτήτων που έχουν επιστρέψει στη χώρα από το 2022, έπειτα από αποφάσεις της συγκεκριμένης Εισαγγελίας, ανέρχεται πλέον σε 179.
Καθοριστικό ρόλο στις υποθέσεις αυτές έχει η Antiquities Trafficking Unit της Εισαγγελίας του Μανχάταν, η οποία συνεργάζεται με τις ελληνικές υπηρεσίες για τον εντοπισμό και την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που έχουν διακινηθεί παράνομα.
Από την προϊστορική Ελλάδα μέχρι τους ρωμαϊκούς χρόνους
Οι 15 αρχαιότητες καλύπτουν ένα εντυπωσιακά μεγάλο χρονικό εύρος της ελληνικής ιστορίας, από την προϊστορική και την πρώιμη μυκηναϊκή περίοδο μέχρι την αρχαϊκή, την κλασική, την ελληνιστική και την πρώιμη ρωμαϊκή εποχή.
Ανάμεσα στα αρχαιότερα αντικείμενα βρίσκεται ένα μαρμάρινο κυκλαδικό γυναικείο ειδώλιο τύπου Σπεδού, που χρονολογείται μεταξύ 2700 και 2600 π.Χ., καθώς και μαρμάρινο πώμα κυκλαδικής πυξίδας της περιόδου 2700 έως 2200 π.Χ.
Στον επαναπατρισμό περιλαμβάνεται επίσης πήλινη ραμφόστομη πρόχους, η οποία χρονολογείται περίπου στο 1750 με 1700 π.Χ.
Από την αρχαϊκή περίοδο προέρχεται χάλκινο συμπαγές βραχιόλι με στικτή διακόσμηση, του 7ου με 6ου αιώνα π.Χ., το οποίο εντάσσεται στην κατηγορία των λεγόμενων «μακεδονικών χαλκών».
Στην κλασική περίοδο ανήκει ένας μαρμάρινος κόχλος, ο οποίος τοποθετείται χρονικά γύρω στο 400 π.Χ., ενώ από την ύστερη κλασική εποχή προέρχονται ένας χάλκινος δίσκος κατόπτρου και ένα χάλκινο απορραντήριο, που χρονολογούνται μεταξύ 350 και 300 π.Χ.
Ξεχωριστή θέση ανάμεσα στα αντικείμενα κατέχει ένα χρυσό περιδέραιο με περίαπτο σε σχήμα αμφορέα, της ελληνιστικής περιόδου, το οποίο χρονολογείται περίπου στο 125 με 120 π.Χ.
Το χρονολογικά νεότερο αντικείμενο της συλλογής προέρχεται από την πρώιμη ρωμαϊκή περίοδο. Πρόκειται για μαρμάρινη ανδρική κεφαλή με toga, φιλοτεχνημένη από παριανό μάρμαρο και χρονολογημένη στην περίοδο των Ιουλίων Κλαυδίων, από το 14 έως το 68 μ.Χ. Σύμφωνα με την αρχαιολογική εκτίμηση, θεωρείται ότι απεικόνιζε τον Genius, την προσωποποίηση του πνεύματος του αυτοκράτορα.
Πέντε αρχαιότητες από μεγάλη λαθρανασκαφή στην Κρήτη
Ιδιαίτερη αρχαιολογική σημασία έχουν πέντε χάλκινα αντικείμενα πολεμικής εξάρτυσης, δύο κράνη και τρεις μίτρες, τα οποία φέρουν έκτυπη διακόσμηση και χρονολογούνται στον ύστερο 7ο αιώνα π.Χ.
Η προέλευσή τους έχει συνδεθεί τεκμηριωμένα με μεγάλης έκτασης λαθρανασκαφή που πραγματοποιήθηκε το 1964 στο Αφρατί Βιάννου, στο Ηράκλειο Κρήτης.
Η Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του υπουργείου Πολιτισμού πραγματοποίησε έρευνα για την προέλευση και την πορεία των αντικειμένων, αξιοποιώντας αρχαιολογικές και ιστορικές δημοσιεύσεις, αρχειακό υλικό, υπηρεσιακά έγγραφα και τηλεγραφήματα προς τις αστυνομικές Αρχές, καθώς και πληροφορίες από κατασχέσεις αρχαιοτήτων που είχαν πραγματοποιηθεί στην ίδια περιοχή.
Μέσα από την έρευνα κατέστη δυνατή η ταυτοποίηση των αντικειμένων και η τεκμηρίωση της παράνομης διακίνησής τους εκτός Ελλάδας.
Η επιστροφή τους αποκτά πρόσθετη σημασία καθώς ευρήματα από την ίδια λαθρανασκαφή είχαν κατασχεθεί στο παρελθόν από τις ελληνικές Αρχές και φυλάσσονται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.
Έτσι, αντικείμενα που είχαν διαχωριστεί μετά την παράνομη ανασκαφή πριν από περισσότερες από έξι δεκαετίες μπορούν πλέον να επανενωθούν ως μέρος του ίδιου αρχαιολογικού συνόλου.
Μενδώνη: «Πίσω από κάθε επαναπατρισμό βρίσκεται μια επίμονη προσπάθεια»
Κατά την τελετή παράδοσης, η Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε στη σημασία της συνεργασίας μεταξύ των ελληνικών και αμερικανικών Αρχών για την αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών.
Η υπουργός Πολιτισμού επισήμανε ότι από το 2022 έχουν επιστρέψει στην Ελλάδα 179 αρχαιότητες με αποφάσεις της Εισαγγελίας του Μανχάταν, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι ορισμένα από τα αντικείμενα του νέου επαναπατρισμού επανενώνονται με ευρήματα της ίδιας ανασκαφής που βρίσκονται ήδη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.
Όπως σημείωσε, κάθε τέτοια υπόθεση προϋποθέτει συστηματική έρευνα, επιστημονική τεκμηρίωση και διεθνή συνεργασία για τον εντοπισμό και την ανάκτηση αντικειμένων που έχουν φύγει παράνομα από τη χώρα.
Η ίδια αναφέρθηκε ακόμη στην επικείμενη ανανέωση του διμερούς Μνημονίου Πολιτιστικής Συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών, με στόχο την περαιτέρω ενίσχυση των μηχανισμών προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς και την ανταλλαγή τεχνογνωσίας μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών των δύο χωρών.
Η συνεργασία με την Εισαγγελία του Μανχάταν
Στη σημασία των επαναπατρισμών αναφέρθηκε και ο επικεφαλής της Antiquities Trafficking Unit και αντιεισαγγελέας της Εισαγγελίας του Μανχάταν, Matthew Bogdanos.
Ο ίδιος συνέδεσε την επιστροφή των αρχαιοτήτων με τη μακρόχρονη συνεργασία των δύο πλευρών για την αντιμετώπιση της παράνομης εμπορίας πολιτιστικών αγαθών.
Η Λίνα Μενδώνη ευχαρίστησε την Εισαγγελία του Μανχάταν, τον Matthew Bogdanos και τα στελέχη της Antiquities Trafficking Unit, καθώς και τη Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του υπουργείου Πολιτισμού για την έρευνα και την επιστημονική τεκμηρίωση που οδήγησαν στην επιστροφή των αντικειμένων.
Στην τελετή παρέστησαν επίσης η υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ αρμόδια για Μορφωτικές και Πολιτιστικές Υποθέσεις Catherine Dillon, η γενική πρόξενος της Ελλάδας στη Νέα Υόρκη Ιφιγένεια Καναρά, η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών Βάσω Παπαγεωργίου, καθώς και στελέχη της Εισαγγελίας του Μανχάταν και του υπουργείου Πολιτισμού.
