Μικρότερες μηνιαίες καταβολές για παλαιές οφειλές, πλαφόν στις προκαταβολές και προστασία όσων τηρούν τις ρυθμίσεις τους – Αναλυτικά οι παρεμβάσεις και τα παραδείγματα
Νέες δυνατότητες αποπληρωμής χρεών προς την εφορία και τα ασφαλιστικά ταμεία, μαζί με αυστηρότερους κανόνες για τη διαχείριση ιδιωτικών οφειλών, περιλαμβάνει το πακέτο παρεμβάσεων που ανακοίνωσε η κυβέρνηση.
Στόχος είναι να περιοριστεί η μηνιαία επιβάρυνση νοικοκυριών και επιχειρήσεων, σε μια περίοδο κατά την οποία το αυξημένο ενεργειακό κόστος πιέζει τους προϋπολογισμούς τους. Παράλληλα, προβλέπονται συγκεκριμένες προθεσμίες στις διαπραγματεύσεις με τους πιστωτές, πληρέστερη ενημέρωση για το ύψος των χρεών και κυρώσεις όταν παραβιάζεται μια συμφωνημένη ρύθμιση.
Οι παρεμβάσεις αφορούν δύο διαφορετικά πεδία: αφενός τις οφειλές προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία, αφετέρου τις σχέσεις των δανειοληπτών με τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, τους λεγόμενους servicers.
Ποια χρέη μπορούν να ενταχθούν στις 120 δόσεις
Η νέα ρύθμιση για οφειλές προς τη φορολογική διοίκηση και τα ασφαλιστικά ταμεία προβλέπει αποπληρωμή σε έως 120 μηνιαίες δόσεις, με ελάχιστη μηνιαία καταβολή 30 ευρώ.
Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, το μέτρο αναμένεται να ενεργοποιηθεί μέσα στον Οκτώβριο. Θα αφορά οφειλές που έχουν καταστεί ληξιπρόθεσμες έως τις 31 Δεκεμβρίου 2024 και δεν βρίσκονται σε καθεστώς ρύθμισης στις 30 Σεπτεμβρίου 2026.
Ειδική δυνατότητα προβλέπεται για όσους έχουν ήδη ενταχθεί στη ρύθμιση των 72 δόσεων: θα μπορούν να υποβάλουν αίτηση μεταφοράς στη νέα ρύθμιση των 120 δόσεων.
Η προθεσμία υποβολής αιτήσεων ορίζεται έως τις 30 Ιουνίου 2027. Για νεότερα χρέη, που δημιουργήθηκαν από την 1η Ιανουαρίου 2025 και μετά, εξακολουθεί να ισχύει η πάγια ρύθμιση των 24 δόσεων.
Επομένως, η δυνατότητα δεκαετούς αποπληρωμής αφορά συγκεκριμένες παλαιές οφειλές. Το συνολικό ύψος των χρεών προς Δημόσιο και ταμεία, που υπερβαίνει τα 160 δισ. ευρώ, αποτυπώνει την έκταση του προβλήματος, χωρίς να σημαίνει ότι το σύνολό τους πληροί τις προϋποθέσεις ένταξης.
Το επιτόκιο και η μείωση της μηνιαίας επιβάρυνσης
Το επιτόκιο της νέας ρύθμισης διαμορφώνεται στο 5,84%, όσο και στην πάγια ρύθμιση των 24 δόσεων. Η κυβέρνηση επισημαίνει ότι το επιτόκιο της πάγιας ρύθμισης έχει διατηρηθεί σταθερό με διαδοχικές νομοθετικές παρεμβάσεις, ώστε να περιοριστεί η επιβάρυνση από τις αυξήσεις των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Το βασικό όφελος για τον οφειλέτη είναι η κατανομή της αποπληρωμής σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, άρα η μείωση του ποσού που χρειάζεται να καταβάλλει κάθε μήνα.
Η μικρότερη δόση μπορεί να διευκολύνει την παράλληλη κάλυψη τρεχουσών φορολογικών, ασφαλιστικών και λειτουργικών υποχρεώσεων. Δεν ταυτίζεται, ωστόσο, με διαγραφή χρέους ή μείωση του συνολικού κόστους αποπληρωμής, καθώς η διάρκεια της ρύθμισης και οι τόκοι επηρεάζουν το τελικό ποσό.
Παραδείγματα για χρέη 5.000 και 10.000 ευρώ
Τα ενδεικτικά παραδείγματα που παρουσιάστηκαν δείχνουν τη διαφορά στη μηνιαία επιβάρυνση:
| Ύψος οφειλής | Δόση στο παράδειγμα των 72 δόσεων | Δόση στο παράδειγμα των 120 δόσεων | Μηνιαία ελάφρυνση |
|---|---|---|---|
| 5.000 ευρώ | 82,50 ευρώ | Περίπου 55 ευρώ | Περίπου 27,50 ευρώ |
| 10.000 ευρώ | 165 ευρώ | Περίπου 110 ευρώ | Περίπου 55 ευρώ |
Στα συγκεκριμένα παραδείγματα, η μηνιαία καταβολή μειώνεται περίπου κατά το ένα τρίτο. Το ακριβές ποσό για κάθε οφειλέτη θα προκύπτει από το ύψος της οφειλής που εντάσσεται, τον αριθμό των δόσεων και τον υπολογισμό των τόκων.
Η σημασία της παρέμβασης είναι ιδιαίτερα μεγάλη για όσους δυσκολεύονται να διατηρήσουν μια ρύθμιση ενεργή. Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές μπορούν να δημιουργήσουν εμπόδια στην έκδοση φορολογικής ή ασφαλιστικής ενημερότητας και να οδηγήσουν σε μέτρα αναγκαστικής είσπραξης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ρεπορτάζ, περισσότεροι από 3,3 εκατομμύρια οφειλέτες έχουν χρέη έως 10.000 ευρώ στην εφορία, ενώ περίπου 900.000 έχουν αντίστοιχες οφειλές προς τα ασφαλιστικά ταμεία. Μεγαλύτερα ποσά οφείλουν περίπου 408.000 στην εφορία και 600.000 στα ταμεία. Οι αριθμοί αυτοί δεν μπορούν να αθροιστούν ως διαφορετικά πρόσωπα, καθώς ένας οφειλέτης ενδέχεται να έχει χρέη και στις δύο κατηγορίες.
Νέα διαδικασία για απευθείας ρύθμιση με τον πιστωτή
Στο ιδιωτικό χρέος, προβλέπεται νέα, αυτοτελής και τυποποιημένη διαδικασία διμερούς ρύθμισης, η οποία, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, θα αντικαταστήσει τον Κώδικα Δεοντολογίας.
Η διμερής ρύθμιση αφορά την απευθείας διαπραγμάτευση του οφειλέτη με τον πιστωτή ή την εταιρεία που διαχειρίζεται την απαίτηση. Το νέο πλαίσιο θέτει συγκεκριμένα στάδια και χρονικά όρια, ώστε το αίτημα να μην παραμένει ανοιχτό χωρίς απάντηση.
Μετά την υποβολή της αίτησης και του πλήρους φακέλου, ο πιστωτής θα έχει τρεις μήνες για να καταθέσει πρόταση βιώσιμης ρύθμισης ή να απορρίψει το αίτημα εγγράφως, με τεκμηριωμένη αιτιολογία.
Ο οφειλέτης θα διαθέτει έναν μήνα για να απαντήσει. Η συνολική διαδικασία θα πρέπει να ολοκληρώνεται το αργότερο μέσα σε έξι μήνες.
Οι προθεσμίες δημιουργούν ένα σαφέστερο πλαίσιο διαπραγμάτευσης. Η υποχρέωση υποβολής πρότασης ή αιτιολογημένης απόρριψης δεν σημαίνει ότι κάθε αίτημα θα γίνεται αυτομάτως αποδεκτό.
Υποχρεωτική πρόταση πριν από τον πλειστηριασμό
Ενισχύεται η υφιστάμενη υποχρέωση του πιστωτή να υποβάλλει πρόταση ρύθμισης τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από τον πλειστηριασμό.
Η πρόταση θα πρέπει να είναι κατάλληλη, βιώσιμη και τεκμηριωμένη, λαμβάνοντας υπόψη την πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής του οφειλέτη, το εισόδημά του και την περιουσιακή του κατάσταση.
Θα περιλαμβάνει συγκεκριμένα και τυποποιημένα στοιχεία, ώστε ο δανειολήπτης να γνωρίζει ποια λύση προτείνεται και σε ποια οικονομικά δεδομένα βασίζεται.
Η ουσία της αλλαγής είναι ότι η υποχρέωση δεν θα εξαντλείται στην αποστολή μιας τυπικής πρότασης, αλλά θα συνδέεται με αξιολόγηση των πραγματικών δυνατοτήτων εξυπηρέτησης του χρέους.
Έγγραφη αιτιολόγηση και εναλλακτικές λύσεις
Κάθε πρόταση ρύθμισης θα πρέπει να αποτυπώνεται εγγράφως και να συνοδεύεται από σαφή τεκμηρίωση. Όταν υπάρχουν δύο εφικτές εναλλακτικές λύσεις, θα πρέπει να παρουσιάζονται και οι δύο, δίνοντας στον οφειλέτη δυνατότητα επιλογής.
Αν ο πιστωτής απορρίπτει το αίτημα, θα υποχρεούται να εξηγεί εγγράφως τους λόγους. Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα διαμεσολάβησης μέσω του Ελληνικού Χρηματοοικονομικού Μεσολαβητή.
Με απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος θα καθοριστούν οι ελάχιστες πληροφορίες που θα περιλαμβάνονται υποχρεωτικά στις προτάσεις. Στόχος είναι να μπορεί ο οφειλέτης να κατανοεί πώς προέκυψαν οι όροι που του προσφέρονται και να τους αξιολογεί πριν δεσμευθεί.
Πλαφόν 15% στην προκαταβολή
Στις απευθείας διμερείς ρυθμίσεις θεσπίζεται ανώτατο όριο 15% στην προκαταβολή που μπορεί να ζητήσει ο πιστωτής.
Μέχρι σήμερα, όπως αναφέρεται στις κυβερνητικές ανακοινώσεις, οι απαιτήσεις μπορούσαν να υπερβαίνουν το 30% και να φθάνουν ακόμη και στο 50% της οφειλής, καθιστώντας δύσκολη την επίτευξη συμφωνίας.
Ενδεικτικά, σε οφειλή 20.000 ευρώ, το 15% αντιστοιχεί σε 3.000 ευρώ. Το πλαφόν αποτελεί ανώτατο όριο και δεν σημαίνει ότι κάθε συμφωνία θα απαιτεί υποχρεωτικά προκαταβολή αυτού του ύψους.
Το νέο όριο αφορά τις διμερείς ρυθμίσεις. Σύμφωνα με την παρουσίαση των μέτρων, στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό υπάρχει ήδη πλαφόν 10%.
Προστασία για όσους τηρούν τη συμφωνία
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι, όσο ο οφειλέτης εξυπηρετεί κανονικά μια ενεργή ρύθμιση, δεν θα μπορεί για τη ρυθμισμένη οφειλή να αντιμετωπίζει καταγγελία της συμφωνίας, διαταγή πληρωμής, κατάσχεση ή συνέχιση πλειστηριασμού.
Η προστασία θα ισχύει και όταν μια δόση δεν καταβλήθηκε επειδή ο πιστωτής ή ο servicer δεν έδωσε εγκαίρως τα απαραίτητα στοιχεία πληρωμής.
Η πρόβλεψη αυτή συνδέει τη συνέπεια του οφειλέτη με αντίστοιχη υποχρέωση του διαχειριστή να σέβεται τη συμφωνία και να διευκολύνει την εκτέλεσή της.
Οι συνέπειες παραβίασης της ρύθμισης
Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, πράξη που παραβιάζει την προστασία του συνεπούς οφειλέτη θα είναι αυτοδικαίως άκυρη.
Παράλληλα, προβλέπονται:
- Πίστωση υπέρ του οφειλέτη ποσού ίσου με πέντε μηνιαίες δόσεις.
- Παράταση της ρύθμισης κατά πέντε μήνες, χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση.
- Αποκατάσταση των συνεπειών της παράνομης ενέργειας.
- Διοικητικό πρόστιμο από 50.000 έως 500.000 ευρώ.
- Αυξημένες εποπτικές συνέπειες σε περίπτωση επανάληψης της παράβασης.
Για παράδειγμα, αν η μηνιαία δόση είναι 200 ευρώ, η προβλεπόμενη πίστωση πέντε δόσεων αντιστοιχεί σε 1.000 ευρώ. Η πίστωση υπέρ του οφειλέτη αποτελεί διαφορετική συνέπεια από το διοικητικό πρόστιμο που επιβάλλεται για την παράβαση.
Πλήρης ενημέρωση σε 45 ημέρες, αλλιώς αναστολή τόκων
Κατοχυρώνεται το δικαίωμα του οφειλέτη να λαμβάνει δωρεάν πλήρη και αναλυτική εικόνα του χρέους του.
Η ενημέρωση θα καλύπτει τις συμβάσεις και τις τροποποιήσεις τους, το ιστορικό πληρωμών, τον τρόπο υπολογισμού του επιτοκίου και την αναλυτική διάκριση μεταξύ κεφαλαίου, τόκων, προμηθειών και άλλων επιβαρύνσεων.
Τα στοιχεία θα πρέπει να χορηγούνται μέσα σε 45 ημέρες, εφόσον δεν είναι ήδη πλήρως διαθέσιμα στο σύστημα προσωποποιημένης πληροφόρησης.
Εάν η προθεσμία παρέλθει χωρίς πλήρη ανταπόκριση, θα αναστέλλεται η τοκοφορία μέχρι να δοθούν όλα τα στοιχεία. Αυτό σημαίνει ότι η οφειλή δεν θα συνεχίζει να επιβαρύνεται με τόκους για το διάστημα της συγκεκριμένης αναστολής· δεν συνεπάγεται διαγραφή του κεφαλαίου.
Όριο στη διόγκωση ληξιπρόθεσμων χρεών
Προβλέπεται επαναφορά της προστατευτικής ρύθμισης του άρθρου 39 του νόμου 3259/2004, χωρίς προθεσμία υποβολής αίτησης.
Για δάνεια και πιστώσεις που βρίσκονται σε καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών, ανακοινώνεται ανώτατο όριο στη συνολική ληξιπρόθεσμη οφειλή, με υποχρέωση τραπεζών και διαχειριστών να αναπροσαρμόσουν τις απαιτήσεις τους.
Στόχος είναι να περιοριστεί η συνεχής συσσώρευση τόκων και επιβαρύνσεων. Στην παρουσίαση των μέτρων δεν προσδιορίζεται αναλυτικά ο τρόπος υπολογισμού του ορίου για κάθε κατηγορία δανείου, στοιχείο που χρειάζεται εξειδίκευση στο τελικό πλαίσιο.
Διεύρυνση της προστασίας για οικογένειες παιδιών με αναπηρία
Τα δικαιώματα που προβλέπονται για οφειλέτες με αναπηρία επεκτείνονται στους γονείς ή νόμιμους φροντιστές εξαρτώμενων παιδιών με πιστοποιημένο ποσοστό αναπηρίας 67% και άνω.
Η παρέμβαση αφορά τη διεύρυνση του χαρακτηρισμού του ευάλωτου οφειλέτη στις συγκεκριμένες οικογένειες, με τα ίδια κριτήρια που ισχύουν στο σχετικό πλαίσιο.
Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, η πρόβλεψη ακολουθεί επιστολή της Ένωσης Σπανίων Ασθενών Ελλάδος στις 11 Σεπτεμβρίου 2026.
Περισσότερη διαφάνεια στη λειτουργία των servicers
Οι αλλαγές συνοδεύονται από νέες υποχρεώσεις για τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων. Οι servicers διαχειρίζονται οφειλές για λογαριασμό των δικαιούχων των απαιτήσεων και αποτελούν το βασικό σημείο επικοινωνίας για πολλούς δανειολήπτες.
Στο νέο πλαίσιο θα υποχρεούνται να δημοσιοποιούν ετησίως στοιχεία για τα οικονομικά τους μεγέθη και την εταιρική τους διακυβέρνηση, καθώς και πληροφορίες για τα χαρτοφυλάκια υπό διαχείριση και τα αποτελέσματα της δραστηριότητάς τους.
Στη δημοσιότητα θα δίνονται επίσης στοιχεία για τα παράπονα των δανειοληπτών και τον τρόπο αντιμετώπισής τους. Έτσι, η αξιολόγηση της λειτουργίας των εταιρειών θα περιλαμβάνει και την εξυπηρέτηση των οφειλετών.
Ετήσιο στρατηγικό σχέδιο στην Τράπεζα της Ελλάδος
Κάθε εταιρεία θα υποβάλλει στην Τράπεζα της Ελλάδος αναλυτικό ετήσιο σχέδιο διαχείρισης απαιτήσεων.
Το σχέδιο θα περιλαμβάνει προβλέψεις εισπράξεων, στρατηγική ανά κατηγορία οφειλής, διαθέσιμους πόρους, κόστος, κινδύνους και συγκεκριμένους δείκτες απόδοσης.
Η εποπτική αρχή θα αποκτά επομένως πληρέστερη εικόνα τόσο για τα αποτελέσματα όσο και για τον σχεδιασμό της διαχείρισης.
Έλεγχος στις πωλήσεις δανείων και στις κρατικές εγγυήσεις
Στις πωλήσεις απαιτήσεων στη δευτερογενή αγορά προβλέπεται υποχρεωτική μεσολάβηση διαχειριστή πιστώσεων. Ο servicer θα είναι υπόλογος για τη διαδικασία, συμπεριλαμβανομένης της υποχρέωσης συνεκτίμησης της αποτίμησης του δανείου κατά την αξιολόγηση των προσφορών.
Πρόσθετος έλεγχος προβλέπεται για εταιρείες που διαχειρίζονται τιτλοποιήσεις με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου. Θα διενεργείται ετήσιος ανεξάρτητος διαχειριστικός έλεγχος, ο οποίος θα εξετάζει, μεταξύ άλλων, τις αμοιβές και τα έξοδα των εμπλεκομένων και του διαχειριστή.
Περίληψη των πορισμάτων θα δημοσιοποιείται, ενώ η πλήρης έκθεση θα διαβιβάζεται στις αρμόδιες αρχές και στην Τράπεζα της Ελλάδος.
Δημοσιοποίηση κυρώσεων και ενισχυμένη εποπτεία
Ενισχύεται το πλαίσιο κυρώσεων της Τράπεζας της Ελλάδος για παραβάσεις των νέων υποχρεώσεων, με πρόβλεψη δημοσιοποίησης των κυρώσεων που επιβάλλονται.
Παράλληλα, αναγνωρίζεται ρητά η εποπτική αρμοδιότητα του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για τα στοιχεία που οι servicers οφείλουν να αναρτούν στην Ηλεκτρονική Πλατφόρμα Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων. Πρόκειται κυρίως για πληροφορίες σχετικά με συναλλαγές που έχουν πραγματοποιηθεί ή σχεδιάζονται.
Για τους οφειλέτες, η πρακτική αξία των αλλαγών θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή των προθεσμιών, την πληρότητα της ενημέρωσης, τη βιωσιμότητα των προτάσεων και την ταχύτητα αντιμετώπισης παραβάσεων. Η ρύθμιση των 120 δόσεων αναμένεται να ενεργοποιηθεί τον Οκτώβριο, ενώ οι αναλυτικοί όροι εφαρμογής των παρεμβάσεων στο ιδιωτικό χρέος θα αποτυπωθούν στο σχετικό νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο.
