Τι γνωρίζουμε για το masking και τον αυτισμό στις γυναίκες;
Μπορεί να είσαι εκείνη που τα καταφέρνει πάντα στις κοινωνικές συναναστροφές, που ξέρει τι να πει, πότε να χαμογελάσει και πώς να μη φέρει κανέναν σε δύσκολη θέση. Μόνο που, όταν επιστρέφεις σπίτι, αισθάνεσαι σαν να έχεις δουλέψει δύο συνεχόμενες βάρδιες. Για κάποιες γυναίκες στο φάσμα του αυτισμού, αυτή η εμπειρία είναι γνώριμη.
Για πολλά χρόνια, η εικόνα που επικρατούσε για τον αυτισμό διαμορφωνόταν κυρίως μέσα από έρευνες σε αγόρια και άνδρες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ορισμένοι τρόποι με τους οποίους εκδηλώνεται ο αυτισμός στις γυναίκες να παραμένουν λιγότερο αναγνωρίσιμοι, τόσο από το περιβάλλον τους όσο και από επαγγελματίες υγείας.
Η δυσκολία γίνεται μεγαλύτερη όταν μια γυναίκα έχει μάθει από μικρή ηλικία να προσαρμόζει τη συμπεριφορά της στις κοινωνικές προσδοκίες. Μπορεί να διατηρεί φιλίες, να εργάζεται, να συμμετέχει σε συζητήσεις και ταυτόχρονα να καταβάλλει μεγάλη προσπάθεια για όλα αυτά.
Όταν η κοινωνική ζωή μοιάζει με διαρκή παράσταση
Ένας από τους λόγους που ο αυτισμός μπορεί να περάσει απαρατήρητος είναι το λεγόμενο masking, δηλαδή η προσπάθεια ενός ατόμου να αποκρύψει ή να αντισταθμίσει χαρακτηριστικά του αυτισμού ώστε να ανταποκριθεί στις κοινωνικές προσδοκίες.
Κάποιες γυναίκες μαθαίνουν να παρατηρούν προσεκτικά τους άλλους, να αντιγράφουν εκφράσεις του προσώπου, να προετοιμάζουν τις απαντήσεις τους ή να εξασκούνται σε συμπεριφορές που θεωρούνται κοινωνικά αποδεκτές.
Από έξω, αυτή η διαδικασία μπορεί να μοιάζει με άνεση και εξωστρέφεια. Στην πραγματικότητα, για ορισμένες γυναίκες απαιτεί συνεχή συγκέντρωση και μπορεί να οδηγήσει σε έντονη κόπωση.
Το masking, βέβαια, δεν αφορά αποκλειστικά τις γυναίκες ούτε εμφανίζεται σε κάθε αυτιστικό άτομο με τον ίδιο τρόπο.
1. Η διαρκής ανάγκη να ευχαριστείς τους άλλους
Το να δυσκολεύεσαι να πεις «όχι» ή να ανησυχείς υπερβολικά μήπως παρεξηγηθεί κάτι που είπες μπορεί να σχετίζεται με πολλούς παράγοντες.
Σε ορισμένες γυναίκες στο φάσμα, ωστόσο, η τάση αυτή συνδέεται με την προσπάθεια να αποφύγουν κοινωνικές παρεξηγήσεις ή να ανταποκριθούν σε κανόνες επικοινωνίας που δεν τους είναι πάντα αυτονόητοι.
Έτσι, μπορεί να συμφωνούν ενώ διαφωνούν, να αποφεύγουν να εκφράσουν τις ανάγκες τους ή να αναλύουν ξανά και ξανά μια συζήτηση, αναρωτώμενες αν έκαναν κάποιο λάθος.
2. Η τελειομανία που κρύβει ανάγκη για προβλεψιμότητα
Για κάποιους ανθρώπους, η οργάνωση και η ακρίβεια προσφέρουν μια αίσθηση ασφάλειας. Όταν οι αλλαγές είναι δύσκολα διαχειρίσιμες, η ανάγκη να υπάρχει συγκεκριμένο πρόγραμμα μπορεί να γίνεται ακόμη πιο έντονη.
Μια γυναίκα στο φάσμα ενδέχεται να προετοιμάζει λεπτομερώς τις καθημερινές της δραστηριότητες, να αγχώνεται όταν αλλάζουν απροειδοποίητα τα σχέδιά της ή να αφιερώνει πολύ χρόνο στην προσπάθεια να ολοκληρώσει κάτι ακριβώς όπως το έχει φανταστεί.
Η τελειομανία από μόνη της, πάντως, δεν αποτελεί διαγνωστικό χαρακτηριστικό του αυτισμού.
3. Τα ενδιαφέροντα που καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της καθημερινότητας
Όταν μιλάμε για έντονα ή εξειδικευμένα ενδιαφέροντα στον αυτισμό, συχνά σκεφτόμαστε στερεοτυπικά παραδείγματα, όπως αριθμούς, μηχανές ή τεχνολογία.
Στην πραγματικότητα, τα ενδιαφέροντα ενός αυτιστικού ατόμου μπορεί να αφορούν σχεδόν οτιδήποτε. Από τη λογοτεχνία και τη μουσική μέχρι την ψυχολογία, τα ζώα, τη μόδα ή τον κινηματογράφο.
Αυτό που μπορεί να έχει σημασία είναι η ένταση, η διάρκεια και ο τρόπος με τον οποίο το άτομο ασχολείται με το συγκεκριμένο θέμα.
Ένα ενδιαφέρον μπορεί να αποτελεί σημαντική πηγή χαράς, γνώσης και δημιουργικότητας. Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται αυτομάτως ως πρόβλημα.
4. Οι ήχοι, τα φώτα και οι υφές που γίνονται αφόρητα
Ένα εστιατόριο με δυνατή μουσική, ένας χώρος με έντονο φωτισμό ή ένα ρούχο που ενοχλεί στο δέρμα μπορεί να προκαλέσουν δυσφορία πολύ μεγαλύτερη από αυτή που αντιλαμβάνονται οι γύρω.
Οι αισθητηριακές διαφορές είναι συχνές στον αυτισμό. Κάποια άτομα εμφανίζουν αυξημένη ευαισθησία σε ήχους, μυρωδιές, αγγίγματα ή φωτισμό, ενώ άλλα αναζητούν πιο έντονα αισθητηριακά ερεθίσματα.
Για γυναίκες που έχουν συνηθίσει να κρύβουν τη δυσφορία τους, μια φαινομενικά συνηθισμένη έξοδος μπορεί να καταλήξει ιδιαίτερα εξαντλητική.
Η εξάντληση που δεν βλέπει κανείς
Η συνεχής προσπάθεια προσαρμογής μπορεί να έχει σημαντικό ψυχικό κόστος. Ορισμένα αυτιστικά άτομα περιγράφουν περιόδους έντονης εξουθένωσης, κατά τις οποίες δυσκολεύονται να ανταποκριθούν ακόμη και σε δραστηριότητες που προηγουμένως διαχειρίζονταν.
Η εμπειρία αυτή συχνά περιγράφεται ως autistic burnout και μπορεί να συνδέεται με παρατεταμένο στρες, αισθητηριακή υπερφόρτωση και συνεχή προσπάθεια απόκρυψης των δυσκολιών.
Παράλληλα, ο αυτισμός μπορεί να συνυπάρχει με άγχος, κατάθλιψη ή ΔΕΠΥ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η προσοχή στρέφεται αρχικά σε αυτές τις δυσκολίες, με αποτέλεσμα η διερεύνηση του αυτισμού να καθυστερεί.
Πότε αξίζει να αναζητήσεις μια αξιολόγηση;
Το να αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε κάποια από τα παραπάνω δεν σημαίνει απαραίτητα ότι βρίσκεσαι στο φάσμα του αυτισμού.
Η ανάγκη για αποδοχή, η τελειομανία, τα έντονα ενδιαφέροντα και οι αισθητηριακές ευαισθησίες μπορούν να εμφανίζονται και σε ανθρώπους που δεν είναι αυτιστικοί.
Ο αυτισμός αξιολογείται μέσα από ένα ευρύτερο σύνολο χαρακτηριστικών, που περιλαμβάνει τον τρόπο κοινωνικής επικοινωνίας, τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα συμπεριφοράς, την αισθητηριακή επεξεργασία και το αναπτυξιακό ιστορικό του ατόμου.
Αν συγκεκριμένες εμπειρίες επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητά σου ή αισθάνεσαι ότι εξηγούν δυσκολίες που αντιμετωπίζεις από την παιδική ηλικία, μια αξιολόγηση από κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να προσφέρει χρήσιμες απαντήσεις.
Για πολλές γυναίκες, η καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν και βιώνουν τον κόσμο αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την αυτογνωσία και την ουσιαστικότερη υποστήριξη των αναγκών τους.
