Η υπόθεση της εμμηνόπαυσης στην Ισπανία δείχνει πόσο βαθιά παραμένει η ανδροκεντρική λογική στην έρευνα
Αν χρειαζόταν ένα μόνο παράδειγμα για να αποτυπωθεί πόσο βαθιά παραμένει η ανδροκεντρική προκατάληψη στην ιατρική έρευνα, η υπόθεση της εμμηνόπαυσης στην Ισπανία μάλλον θα ήταν αρκετή.
Ο Ισπανικός Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Διατροφή των Τροφίμων, γνωστός ως AESAN, δημοσίευσε έκθεση με συστάσεις για τη διατροφή και την υγεία των γυναικών κατά την περιεμμηνόπαυση, την εμμηνόπαυση και τη μετεμμηνόπαυση.
Μόνο που ορισμένες από τις επιστημονικές βάσεις πάνω στις οποίες στηρίχθηκαν οι συστάσεις αφορούσαν μελέτες που είχαν πραγματοποιηθεί αποκλειστικά σε άνδρες.
Ναι, σε έναν οδηγό για την εμμηνόπαυση.
Η ίδια η έκθεση εγκρίθηκε από την επιστημονική επιτροπή της AESAN τον Δεκέμβριο του 2025 και δημοσιεύτηκε επισήμως το 2026, με αντικείμενο τους διατροφικούς κινδύνους και τις ανάγκες των γυναικών σε αυτή τη φάση της ζωής τους.
Όταν το ανδρικό σώμα γίνεται ξανά «default»
Οι αντιδράσεις ξεκίνησαν όταν γυναίκες ερευνήτριες επισήμαναν ότι ορισμένα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για θρεπτικά συστατικά όπως ο σίδηρος και η βιταμίνη C δεν προέρχονταν από μελέτες σε γυναίκες.
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς συμβολικό.
Η εμμηνόπαυση συνδέεται με σημαντικές ορμονικές και μεταβολικές αλλαγές, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν την οστική πυκνότητα, τη μυϊκή μάζα, τον καρδιαγγειακό κίνδυνο και τις διατροφικές ανάγκες.
Παρόλα αυτά, μέρος της επιστημονικής γνώσης εξακολουθεί να προκύπτει από ένα μοντέλο όπου ο άνδρας αντιμετωπίζεται ως το «ουδέτερο» σώμα και η γυναίκα ως μια παραλλαγή του.
Και αυτό ακριβώς ήταν που προκάλεσε τις αντιδράσεις.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η επιστήμη δεν λειτουργεί με copy-paste
Η ισπανική Ένωση Γυναικών Ερευνητών και Τεχνολόγων αμφισβήτησε τη μεθοδολογική επάρκεια ορισμένων σημείων της έκθεσης, υπογραμμίζοντας ότι τα δεδομένα δεν μπορούν να μεταφέρονται αυτόματα από τον ανδρικό στον γυναικείο πληθυσμό.
Η EFSA, από την πλευρά της, αναγνωρίζει σε ορισμένες αξιολογήσεις ότι όταν λείπουν επαρκή δεδομένα για γυναίκες, γίνονται εκτιμήσεις με βάση διαθέσιμες μελέτες και σωματικό βάρος.
Αυτό, όμως, είναι διαφορετικό από το να παρουσιάζεται μια σύσταση σαν να έχει προκύψει από ειδικά δεδομένα για γυναίκες.
Εκεί βρίσκεται η ουσία της κριτικής.
Δεν αμφισβητήθηκε συνολικά η ανάγκη των συστάσεων για υγιεινή διατροφή και άσκηση. Αμφισβητήθηκε το κατά πόσο η επιστημονική βάση ήταν πραγματικά προσαρμοσμένη στο σώμα και στις ανάγκες των γυναικών.
Πρωτεΐνη, ασβέστιο, άσκηση και ένα μεγάλο κενό δεδομένων
Η έκθεση της AESAN προτείνει, μεταξύ άλλων, επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης, ωμέγα-3 λιπαρών οξέων, φυτικών ινών, ασβεστίου, σιδήρου και βιταμινών.
Παράλληλα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην τακτική σωματική δραστηριότητα και ειδικά στην άσκηση με αντιστάσεις, καθώς η απώλεια μυϊκής και οστικής μάζας αποτελεί σημαντικό ζήτημα κατά και μετά την εμμηνόπαυση.
Οι ίδιες οι συστάσεις δεν είναι το σημείο που προκάλεσε τη μεγαλύτερη συζήτηση.
Το ερώτημα είναι πώς φτάσαμε σε αυτές.
Όταν ένα επιστημονικό έγγραφο αφορά συγκεκριμένα γυναίκες άνω των 40 ή 50 ετών, η απαίτηση να στηρίζεται σε πραγματικά δεδομένα από γυναίκες δεν μοιάζει ιδιαίτερα ριζοσπαστική.
Μοιάζει αυτονόητη.
Η πολιτική αντίδραση στην Ισπανία
Η υπόθεση έφτασε και σε πολιτικό επίπεδο.
Η Ισπανίδα υπουργός Ισότητας Ana Redondo ζήτησε την επανεξέταση του εγγράφου, θέτοντας ανοιχτά το ζήτημα της χρόνιας υπερεκπροσώπησης των ανδρών στις μελέτες υγείας.
Η AESAN, σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, αναγνώρισε ότι σε ορισμένα σημεία έπρεπε να έχει καταστεί σαφέστερο πως δεν υπήρχαν επαρκή δεδομένα ειδικά για γυναίκες.
Ο οργανισμός υποστήριξε παράλληλα την ανάγκη για περισσότερη έρευνα που να αφορά αποκλειστικά τις γυναίκες κατά την εμμηνόπαυση.
Κάπως αργά, αλλά τουλάχιστον ειπώθηκε.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι πολύ μεγαλύτερο από μία έκθεση
Η συγκεκριμένη υπόθεση λειτουργεί σχεδόν ως τέλειο παράδειγμα ενός πολύ παλαιότερου προβλήματος.
Για δεκαετίες, οι γυναίκες υποεκπροσωπούνταν στις κλινικές δοκιμές και σε πολλές περιπτώσεις αποκλείονταν από την έρευνα λόγω φόβων γύρω από τις ορμονικές διακυμάνσεις, την εγκυμοσύνη ή τη «μεταβλητότητα» των αποτελεσμάτων.
Το αποτέλεσμα είναι ότι σημαντικό μέρος της ιατρικής γνώσης χτίστηκε πάνω στο ανδρικό σώμα.
Και ακόμη και σήμερα, που η επιστήμη γνωρίζει καλύτερα τις βιολογικές διαφορές μεταξύ φύλων, το κενό δεν έχει εξαφανιστεί.
Η εμμηνόπαυση αφορά εκατομμύρια γυναίκες.
Δεν πρόκειται για σπάνια κατάσταση, ούτε για εξειδικευμένη εξαίρεση.
Το γεγονός ότι το 2026 εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ανδρικά δεδομένα για να καλυφθούν ερευνητικά κενά γύρω από αυτήν λέει ίσως περισσότερα για την ιστορία της ιατρικής έρευνας απ’ όσα θα θέλαμε.
