Η μείωση των γεννήσεων και η αύξηση του προσδόκιμου ζωής ασκούν πιέσεις στο ασφαλιστικό σύστημα
Στο επίκεντρο επανέρχεται το ενδεχόμενο αύξησης των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης στην Ελλάδα, καθώς οι νέες δημογραφικές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτυπώνουν τις πιέσεις που αναμένεται να δεχθεί το ασφαλιστικό σύστημα τις επόμενες δεκαετίες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στο πλαίσιο της έκθεσης «Ageing Report 2027», το γενικό όριο ηλικίας συνταξιοδότησης προβλέπεται να αυξηθεί από τα 67 έτη το 2025 στα 68 έως το 2030.
Οι μακροπρόθεσμες προβολές τοποθετούν το αντίστοιχο όριο στα 70 έτη το 2055 και στα 72 το 2080, με βάση τις εκτιμήσεις για την εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής και τη γήρανση του πληθυσμού.
Πρόκειται για προβλέψεις και όχι για νομοθετημένες αλλαγές, καθώς το υπουργείο Εργασίας δεν έχει ανακοινώσει προς το παρόν αύξηση των γενικών ορίων συνταξιοδότησης.
Πώς προβλέπεται να διαμορφωθούν τα όρια ηλικίας
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, η εξέλιξη των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης αποτυπώνεται ως εξής:
| Έτος | Γενικό όριο | Όριο πρόωρης συνταξιοδότησης |
|---|---|---|
| 2025 | 67 έτη | 62 έτη |
| 2030 | 68 έτη | 63 έτη |
| 2055 | 70 έτη | 65 έτη |
| 2080 | 72 έτη | 67 έτη |
Οι προβολές αυτές συνδέονται με τον μηχανισμό αναπροσαρμογής των ηλικιακών ορίων βάσει του προσδόκιμου ζωής.
Η σχετική νομοθετική πρόβλεψη, που διατηρήθηκε και με τον νόμο Κατρούγκαλου, προβλέπει περιοδική επανεξέταση των ορίων ανά τριετία, με αφετηρία την 1η Ιανουαρίου 2024.
Ωστόσο, η εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής τα προηγούμενα χρόνια, ιδιαίτερα μετά την πανδημία, δεν έχει οδηγήσει μέχρι στιγμής σε απόφαση για αύξηση των γενικών ορίων.
Το δημογραφικό αλλάζει την εικόνα της Ελλάδας
Βασικός παράγοντας πίσω από τις προβλέψεις είναι η δημογραφική συρρίκνωση της χώρας.
Ο πληθυσμός της Ελλάδας, που εκτιμάται στα 10,4 εκατομμύρια το 2025, προβλέπεται να μειωθεί στα 10,2 εκατομμύρια το 2030 και στα 9,7 εκατομμύρια το 2040.
Η πτωτική πορεία αναμένεται να συνεχιστεί τις επόμενες δεκαετίες, με τον πληθυσμό να υποχωρεί στα 7,6 εκατομμύρια έως το 2080.
Παράλληλα, η ηλικιακή σύνθεση θα μεταβάλλεται σημαντικά, καθώς όλο και μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού θα αποτελείται από άτομα άνω των 65 ετών.
Ένας στους τρεις κατοίκους θα είναι άνω των 65 ετών
Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Κομισιόν, το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω αναμένεται να αυξηθεί από 23,9% το 2025 σε 25,9% το 2030.
Το 2040 προβλέπεται να φτάσει το 31,1%, ενώ το 2080 εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί στο 34,6%.
Αυτό σημαίνει ότι περίπου ένας στους τρεις κατοίκους της χώρας θα ανήκει στη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα.
Ακόμη μεγαλύτερη μεταβολή αναμένεται στον πληθυσμό των ατόμων άνω των 80 ετών, το ποσοστό των οποίων προβλέπεται να υπερδιπλασιαστεί, από 7,2% το 2025 σε 14,9% το 2080.
Οι γεννήσεις μειώνονται, το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται
Η δημογραφική πίεση ενισχύεται από τη χαμηλή γεννητικότητα.
Ο δείκτης γονιμότητας στην Ελλάδα υπολογίζεται σήμερα σε περίπου 1,20 παιδιά ανά γυναίκα, επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το όριο αναπλήρωσης των γενεών, που βρίσκεται κοντά στα 2,1 παιδιά.
Παρότι προβλέπεται σταδιακή αύξηση του δείκτη, οι εκτιμήσεις τον τοποθετούν στο 1,22 το 2030, στο 1,34 το 2040 και στο 1,45 το 2080.
Την ίδια στιγμή, το προσδόκιμο ζωής αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά.
Για τις γυναίκες προβλέπεται να φτάσει από τα 84,5 έτη το 2025 στα 90,1 το 2080, ενώ για τους άνδρες από τα 79,5 στα 86,4 έτη.
Η αύξηση αυτή συνεπάγεται μεγαλύτερη διάρκεια καταβολής συντάξεων, καθώς οι ασφαλισμένοι αναμένεται να ζουν περισσότερα χρόνια μετά την αποχώρησή τους από την αγορά εργασίας.
Τι σημαίνουν οι προβλέψεις για τους ασφαλισμένους
Η σταδιακή γήρανση του πληθυσμού και η μείωση των γεννήσεων δημιουργούν μια δύσκολη εξίσωση για το ασφαλιστικό σύστημα, καθώς περιορίζεται αναλογικά ο αριθμός των εργαζομένων που το χρηματοδοτούν, ενώ αυξάνεται η διάρκεια καταβολής των συντάξεων.
Οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναδεικνύουν αυτή τη μακροπρόθεσμη πρόκληση και επαναφέρουν τη συζήτηση για τη βιωσιμότητα του συστήματος.
Προς το παρόν, πάντως, τα γενικά όρια ηλικίας συνταξιοδότησης παραμένουν στα 67 έτη, καθώς και στα 62 με 40 χρόνια ασφάλισης, σύμφωνα με τις ισχύουσες γενικές προϋποθέσεις.
Οποιαδήποτε μελλοντική αναπροσαρμογή θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή του σχετικού νομοθετικού πλαισίου και τις αποφάσεις των αρμόδιων αρχών.
