Σε μία από τις πιο αυστηρές μορφές ψηφιακού ελέγχου που έχει εφαρμόσει ποτέ, το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται αντιμέτωπο με σφοδρές αντιδράσεις μετά την εφαρμογή ενός συστήματος «διαβαθμισμένης πρόσβασης» στο διαδίκτυο, την ώρα που η χώρα βιώνει το μεγαλύτερο διαδικτυακό μπλακάουτ στην ιστορία της.
Για περισσότερο από δύο μήνες, εκατομμύρια Ιρανοί παραμένουν ουσιαστικά αποκλεισμένοι από το παγκόσμιο διαδίκτυο, με τις συνδέσεις να είναι εξαιρετικά περιορισμένες, ασταθείς και ακριβές. Την ίδια στιγμή, ένα ειδικό καθεστώς πρόσβασης με την ονομασία «Internet Pro» προσφέρει σε συγκεκριμένες ομάδες πολιτών ταχύτατη και σχεδόν ανεμπόδιστη σύνδεση, προκαλώντας οργή και έντονη πολιτική αντιπαράθεση στο εσωτερικό της χώρας.
Το «Internet Pro» και η δημιουργία μιας ψηφιακής ελίτ
Το πρόγραμμα τέθηκε σε εφαρμογή στις αρχές του 2026 και, σύμφωνα με επικριτές του, λειτουργεί ως εργαλείο ελέγχου και επιβράβευσης «φιλικών» προς το καθεστώς κοινωνικών ομάδων.
Η πρόσβαση παρέχεται μέσω της εταιρείας Mobile Communications Company of Iran (MCI), η οποία συνδέεται με κοινοπραξία που διατηρεί στενούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης.
Το σύστημα επιτρέπει πιο σταθερή σύνδεση και αισθητά λιγότερους περιορισμούς στην πρόσβαση σε διεθνείς ιστοσελίδες και εφαρμογές, προσφέροντας ουσιαστικά σε λίγους το επίπεδο διαδικτυακής ελευθερίας που παλαιότερα απολάμβανε το σύνολο των πολιτών.
Δικαίωμα συμμετοχής έχουν κυρίως επιχειρηματίες, πανεπιστημιακοί, επιστήμονες και επαγγελματίες ειδικών κλάδων, έπειτα από διαδικασία επαλήθευσης στοιχείων και έγκρισης.
Ωστόσο, ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης στο Ιράν κάνουν λόγο για τη δημιουργία μιας νέας «ψηφιακής αριστοκρατίας».
Η ανεξάρτητη έκδοση Khabar Online σημείωσε χαρακτηριστικά πως το σύστημα έχει «χωρίσει την ιρανική κοινωνία σε δύο ξεχωριστές τάξεις: μια ψηφιακή ελίτ με γρήγορη και αφιλτράριστη πρόσβαση για εργασία, εκπαίδευση και επικοινωνία, και ψηφιακούς υπηκόους που περιορίζονται σε βαριά φίλτρα, χαμηλές ταχύτητες και το υψηλό κόστος της μαύρης αγοράς VPN».
📢 The internet blackout in #Iran has entered its 73rd as the incident surpasses 1728 hours. Open internet access is a right that underpins all other liberties, and its deprivation severely limits the public’s ability to document and remediate fundamental human rights violations. pic.twitter.com/HKiMot50pp
— NetBlocks (@netblocks) May 11, 2026
Πολίτες σε απόγνωση: «Πληρώνουμε μια περιουσία μόνο για να διαβάσουμε ειδήσεις»
Η κατάσταση έχει προκαλέσει ασφυκτική πίεση στην καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών, οι οποίοι προσπαθούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε βασικές πλατφόρμες μέσω παράνομων ή πανάκριβων VPN.
«Φανταστείτε να αντιμετωπίζετε ανεργία και τρελό πληθωρισμό και να καταφέρνετε να συγκεντρώσετε 500.000 ή ένα εκατομμύριο τομάν μόνο και μόνο για να αγοράσετε λίγα gigabytes VPN ώστε να μπείτε στο X, να δείτε ειδήσεις και να έχετε φωνή», δήλωσε στο CNN ο 38χρονος Φαράζ από την Τεχεράνη.
Ο ίδιος περιέγραψε ως ακόμη πιο εξοργιστικό το γεγονός ότι ορισμένοι πολίτες διαθέτουν απεριόριστη πρόσβαση, «σαν να είναι όλα φυσιολογικά».
Σήμερα, η μέση μηνιαία αμοιβή στο Ιράν κυμαίνεται μεταξύ 20 και 35 εκατομμυρίων τομάν — περίπου 240 έως 420 δολάρια — γεγονός που μετατρέπει ακόμη και την πρόσβαση σε VPN σε πολυτέλεια για μεγάλο μέρος της κοινωνίας.
Μπλακάουτ από τον Ιανουάριο και νέα αυστηροποίηση μετά τα πλήγματα
Το σημερινό μπλακάουτ ξεκίνησε στις 8 Ιανουαρίου, σε μια περίοδο έντονων αντικυβερνητικών διαδηλώσεων.
Οι περιορισμοί χαλάρωσαν προσωρινά τον Φεβρουάριο, ωστόσο επανήλθαν ακόμη πιο αυστηροί μετά τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.
Οι ιρανικές αρχές έχουν χρησιμοποιήσει επανειλημμένα στο παρελθόν διακοπές διαδικτύου ως μέσο περιορισμού της ενημέρωσης και ελέγχου των κοινωνικών κινητοποιήσεων, διατηρώντας ταυτόχρονα ενεργές βασικές κρατικές και τραπεζικές υπηρεσίες.
Αυτή τη φορά όμως, το εύρος και η διάρκεια των περιορισμών θεωρούνται πρωτοφανή ακόμη και για τα δεδομένα του Ιράν.
Οι «λευκές SIM» και το παράλληλο ίντερνετ των προνομιούχων
Σύμφωνα με αναφορές από το εσωτερικό της χώρας, κυκλοφορούν πλέον και οι λεγόμενες «white SIM cards», ειδικές κάρτες SIM που επιτρέπουν σχεδόν πλήρη πρόσβαση στο παγκόσμιο διαδίκτυο χωρίς τους συνήθεις περιορισμούς λογοκρισίας.
Σε αντίθεση με τα VPN, που λειτουργούν μέσω παράκαμψης των φραγμών, το «Internet Pro» φαίνεται να βασίζεται σε προεγκεκριμένες διαδρομές πρόσβασης οι οποίες ελέγχονται απευθείας από τους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους.
Το κόστος πρόσβασης παραμένει ιδιαίτερα υψηλό: πακέτο 50 gigabytes για έναν χρόνο κοστίζει περίπου δύο εκατομμύρια τομάν, χωρίς να υπολογίζονται τα τέλη ενεργοποίησης και οι επιπλέον χρεώσεις δεδομένων.
Οικονομική ασφυξία και επιχειρήσεις σε παράλυση
Οι συνέπειες για την οικονομία είναι ήδη τεράστιες.
Σύμφωνα με την οργάνωση Human Rights Activists in Iran, οι απώλειες για την ιρανική οικονομία αγγίζουν τα 1,8 δισεκατομμύρια δολάρια μέσα σε μόλις δύο μήνες.
Η εκτίμηση αυτή συμπίπτει με στοιχεία του Εμπορικού Επιμελητηρίου του Ιράν, ενώ η εφημερίδα Ettela’at έκανε λόγο για «δραματική και σύνθετη κατάσταση», επισημαίνοντας ότι χιλιάδες online επιχειρήσεις έχουν ουσιαστικά παραλύσει.
Η κρίση επηρεάζει από μικρές επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες έως πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου και υπηρεσίες τηλεργασίας.
Εσωτερικές ρωγμές στο καθεστώς
Η υπόθεση έχει προκαλέσει έντονες τριβές ακόμη και στο εσωτερικό της ιρανικής εξουσίας.
Παρότι το σχέδιο εγκρίθηκε από το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, η κυβέρνηση του προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν εμφανίζεται να κρατά αποστάσεις.
Το προεδρικό γραφείο δήλωσε πρόσφατα ότι οι περιορισμοί είναι άδικοι και ότι οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες απέτυχαν να εξηγήσουν επαρκώς τη σκοπιμότητα ενός τόσο αυστηρού συστήματος.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο υπουργός Επικοινωνιών Σατάρ Χασέμι, ο οποίος δήλωσε πως «η υψηλής ποιότητας πρόσβαση στο διαδίκτυο αποτελεί δικαίωμα κάθε Ιρανού πολίτη».
Αντίθετα, πιο σκληροπυρηνικά στελέχη του καθεστώτος, ανάμεσά τους και ο επικεφαλής της ρυθμιστικής αρχής κυβερνοχώρου Μοχαμάντ Αμίν Αγκαμίρι, φέρονται να στηρίζουν πλήρως το μοντέλο της «διαβαθμισμένης πρόσβασης».
Starlink, συλλήψεις και φόβος ελέγχου
Μέσα στο ασφυκτικό περιβάλλον λογοκρισίας, αρκετοί Ιρανοί προσπαθούν να αποκτήσουν πρόσβαση στο διαδίκτυο μέσω παράνομων δεκτών του δορυφορικού συστήματος Starlink της SpaceX, οι οποίοι έχουν εισαχθεί λαθραία στη χώρα.
Ωστόσο, η κατοχή τους θεωρείται παράνομη και μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε συλλήψεις με κατηγορίες περί απειλής της εθνικής ασφάλειας.
Για πολλούς πολίτες, η κρίση γύρω από το διαδίκτυο δεν αποτελεί πλέον μόνο ζήτημα τεχνολογίας ή επικοινωνίας, αλλά μια ακόμη μάχη γύρω από τα όρια της ελευθερίας, της ισότητας και του ελέγχου στην ιρανική κοινωνία.