- του Γιώργου Ν. Καραμανλή
Κάποτε, αν δεν ήξερες κάτι, ρωτούσες τον δάσκαλο, τον καθηγητή, τον μεγαλύτερο αδερφό, τον θείο που «ήξερε από υπολογιστές» επειδή είχε αλλάξει μία φορά εκτυπωτή. Σήμερα, ανοίγεις YouTube. Πώς φτιάχνω βιογραφικό; YouTube. Πώς μοντάρω βίντεο; YouTube. Πώς μαθαίνω Excel, κιθάρα, μακιγιάζ, προγραμματισμό, φωτογραφία, αγγλικά, φυσική, φορολογική δήλωση, αλλαγή λάστιχου, διαλογισμό, ή πώς να δείχνω λειτουργικός ενώ μέσα μου γίνεται συνέδριο άγχους; YouTube. Η άτυπη μάθηση δεν είναι πια συμπλήρωμα. Είναι πολλές φορές το πραγματικό σχολείο της καθημερινότητας.
Η Gen Z μεγάλωσε σε έναν κόσμο όπου η γνώση δεν βρίσκεται μόνο στην τάξη, αλλά κυρίως στην αναζήτηση. Δεν περιμένει απαραίτητα να της εξηγήσει κάποιος κάτι από την έδρα. Πατάει play, pause, rewind, ξαναβλέπει το δύσκολο σημείο, αλλάζει βίντεο αν ο τύπος μιλάει πολλή ώρα, βρίσκει άλλον που τα λέει πιο απλά, πιο γρήγορα, πιο ανθρώπινα. Το YouTube έχει κάτι που συχνά λείπει από το σχολείο: άμεση χρησιμότητα. Δεν σου λέει πάντα «αυτό θα σου χρειαστεί κάποτε». Σου λέει «κάν’ το τώρα έτσι».
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι το σχολείο είναι άχρηστο. Σημαίνει ότι έχει χάσει το μονοπώλιο της γνώσης. Και όταν ένας έφηβος μπορεί μέσα σε δέκα λεπτά να μάθει πώς να φτιάξει μια παρουσίαση, να επεξεργαστεί μια φωτογραφία, να λύσει μια εξίσωση ή να καταλάβει μια ιστορική περίοδο από έναν άνθρωπο που μιλάει τη γλώσσα του, τότε η παραδοσιακή εκπαίδευση δεν μπορεί να συνεχίζει σαν να ζούμε ακόμη στην εποχή της κιμωλίας και της ιερής φωτοτυπίας.
Το παράδοξο είναι ότι το σχολείο ζητά από τους νέους να προετοιμαστούν για το μέλλον, αλλά πολλές φορές τους δίνει εργαλεία του παρελθόντος. Τους μιλά για δεξιότητες, αλλά αξιολογεί κυρίως αποστήθιση. Τους λέει να γίνουν δημιουργικοί, αλλά τους βαθμολογεί επειδή δεν έγραψαν ακριβώς όπως περίμενε η λύση. Τους ζητά κριτική σκέψη, αλλά συχνά επιβραβεύει την πειθαρχημένη αναπαραγωγή. Με λίγα λόγια, τους προετοιμάζει για έναν κόσμο που τρέχει, κρατώντας σημειώσεις από έναν κόσμο που περπατούσε.
Το πρόβλημα με τα tutorials, φυσικά, είναι ότι δεν έχουν πάντα φίλτρο ποιότητας. Δίπλα στον εξαιρετικό εκπαιδευτή μπορεί να υπάρχει και ο ενθουσιώδης ανεύθυνος που εξηγεί οικονομικά, υγεία, ιστορία ή σχέσεις με την αυτοπεποίθηση ανθρώπου που διάβασε τρία σχόλια και ένιωσε καθηγητής. Η άτυπη μάθηση ανοίγει δρόμους, αλλά απαιτεί και κρίση. Δεν αρκεί να ξέρεις να ψάχνεις. Πρέπει να ξέρεις και ποιον να εμπιστεύεσαι.
Ίσως λοιπόν το ερώτημα δεν είναι αν οι νέοι μαθαίνουν περισσότερα από το YouTube παρά από το σχολείο. Το ερώτημα είναι γιατί χρειάζονται τόσο συχνά το YouTube για να καταλάβουν αυτά που το σχολείο υποτίθεται ότι έπρεπε να τους μάθει. Και κυρίως, αν το σχολείο θα συνεχίσει να βλέπει την άτυπη μάθηση ως απειλή ή αν επιτέλους θα την αντιμετωπίσει ως αυτό που ήδη είναι: η νέα πραγματικότητα της γνώσης.
