Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ν. 5314/2026, ΦΕΚ Α’ 103/29-06-2026) φέρνει μια ριζική ανατροπή στη λειτουργία των δήμων. Μέσω του άρθρου 154, το κράτος μετατρέπει τη δημιουργία των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών και Προσφύγων (ΣΕΜΠ) από προαιρετική επιλογή σε καθολική και υποχρεωτική διάταξη για κάθε ΟΤΑ της χώρας. Παράλληλα, απαλείφεται η υποχρέωση των συμμετεχόντων μεταναστευτικών φορέων να είναι εγγεγραμμένοι στο επίσημο Μητρώο του υπουργείου. Αυτό επιτρέπει στους δήμους να επιλέγουν ελεύθερα και χωρίς κρατικό έλεγχο τις οργανώσεις που θα αποκτούν θεσμικό βήμα και θα εισάγουν θέματα προς συζήτηση στην ετήσια λογοδοσία της δημοτικής αρχής.
του Απόστολου Πιστόλα, αναλυτή εκλογικής συμπεριφοράς
Η εξέλιξη αυτή εγείρει σοβαρούς προβληματισμούς. Το νέο αυτό πλαίσιο κινδυνεύει να λειτουργήσει ως μοχλός αλλοίωσης του χαρακτήρα των τοπικών κοινωνιών, δημιουργώντας δομές παράλληλης εξουσίας. Η οριζόντια επιβολή τέτοιων οργάνων, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η πραγματική βούληση των δημοτών, συνιστά μια κεντρικά σχεδιασμένη παρέμβαση που υπονομεύει την κοινωνική συνοχή.
Η στρατηγική αυτή δεν αποτελεί ελληνική πρωτοτυπία. Θυμίζει έντονα τις πρόσφατες, αμφιλεγόμενες πρωτοβουλίες του υπουργείου Περιβάλλοντος του Ηνωμένου Βασιλείου, το οποίο έθεσε ως στόχο να γίνει η βρετανική ύπαιθρος «λιγότερο λευκή», ισχυριζόμενο ότι τα παραδοσιακά χωριά και οι επαρχιακοί εθνικοί δρυμοί είναι «αποκλειστικά κλαμπ της λευκής μεσαίας τάξης». Όπως εκεί επιχειρείται μια τεχνητή δημογραφική και πολιτισμική παρέμβαση στην παραδοσιακή επαρχία, έτσι και στην Ελλάδα η υποχρεωτική επιβολή των ΣΕΜΠ ανοίγει την κερκόπορτα για την είσοδο ανεξέλεγκτων ομάδων στη λήψη αποφάσεων.
Μακροπρόθεσμα, οι τοπικές κοινωνίες θα κληθούν να αντιμετωπίσουν απτά και σοβαρά προβλήματα. Αρχικά, η απουσία ελέγχου μέσω του επίσημου Μητρώου επιτρέπει σε άτυπες συλλογικότητες ή ΜΚΟ με αδιαφανή χρηματοδότηση από το εξωτερικό να αποκτήσουν επίσημο βήμα. Αυτοί οι φορείς θα μπορούν, για παράδειγμα, να ασκούν έντονη πολιτική πίεση για τη δημιουργία συγκεκριμένων εθνοτικών ή λατρευτικών δομών μέσα σε γειτονιές, αδιαφορώντας για τις αντιδράσεις ή την ασφάλεια των μόνιμων κατοίκων.
Επιπλέον, η θεσμοθέτηση αυτών των οργάνων αναμένεται να οδηγήσει σε μια άνιση κατανομή των ήδη περιορισμένων τοπικών πόρων. Οι δημοτικές αρχές θα δέχονται διαρκώς πιέσεις για την εφαρμογή άτυπων ποσοστώσεων σε κοινωνικές παροχές, όπως οι θέσεις σε παιδικούς σταθμούς, τα επιδόματα ή οι κοινωνικές κατοικίες, παραγκωνίζοντας έτσι άπορες ελληνικές οικογένειες και καλλιεργώντας ένα έντονο αίσθημα αδικίας.
Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι ο κίνδυνος της θεσμικής γκετοποίησης και της αλλοίωσης της τοπικής ταυτότητας. Σε δήμους με αυξημένο μεταναστευτικό πληθυσμό, τα υποχρεωτικά αυτά συμβούλια θα λειτουργήσουν ως «τοπικά κοινοβούλια» εθνοτικών ομάδων. Αντί οι μετανάστες να προσαρμόζονται στους νόμους και τα έθιμα της Ελλάδας, θα χρησιμοποιούν το ΣΕΜΠ για να απαιτούν την προσαρμογή του δήμου στις δικές τους ιδιαιτερότητες, όπως για παράδειγμα με παρεμβάσεις στο μενού των σχολικών γευμάτων ή στις τοπικές πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Παράλληλα, η δημιουργία αυτών των αυτόνομων θυλάκων και η έλλειψη ουσιαστικής αφομοίωσης συνδέεται άμεσα με την άνοδο της εγκληματικότητας και της παραβατικότητας σε τοπικό επίπεδο. Όταν οι τοπικές κοινωνίες κατακερματίζονται και αποδυναμώνεται ο έλεγχος των επίσημων αρχών υπέρ άτυπων δομών, δημιουργούνται «άβατα» και περιοχές μειωμένης αστυνόμευσης.
Τέλος, η υποχρεωτική ένταξη των ζητημάτων αυτών στην ετήσια λογοδοσία μετατοπίζει το κέντρο βάρους της τοπικής διακυβέρνησης. Οι πόροι, ο χρόνος και η ενέργεια των δημοτικών αρχών, που θα έπρεπε να κατευθύνονται στην αναβάθμιση της καθημερινότητας των Ελλήνων φορολογουμένων πολιτών, θα αναλώνονται πλέον σε γραφειοκρατικές διαδικασίες και ικανοποίηση αιτημάτων μεταναστευτικών ομάδων.
Όλα τα παραπάνω δεν αποτελούν μια θεωρητική κινδυνολογία, αλλά μια σκληρή πραγματικότητα που έχει ήδη δοκιμάσει και διαρρήξει τη συνοχή πολλών κοινωνιών στη Δυτική Ευρώπη. Αυτή η θεσμική και πολιτισμική διολίσθηση δεν συντελείται απότομα, αλλά με αργά, συστηματικά και σχεδόν αόρατα βήματα, μέχρι που γίνεται μη αναστρέψιμη. Με το Άρθρο 154, η κυβέρνηση άνοιξε μια επικίνδυνη κερκόπορτα. Μια κερκόπορτα που πρέπει να κλείσει άμεσα, προτού υπάρξουν μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στη συνοχή και την ασφάλεια των τοπικών μας κοινωνιών.
