Deisseroth, Hegemann και Nagel τιμήθηκαν για την οπτογενετική – Η πρωτοποριακή μέθοδος που επιτρέπει τον έλεγχο νευρικών κυττάρων με φωτεινά ερεθίσματα
Το Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής για το 2026 απονεμήθηκε στους Karl Deisseroth, Peter Hegemann και Georg Nagel, για την καθοριστική συμβολή τους στην ανάπτυξη της οπτογενετικής, μιας τεχνικής που έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες μελετούν τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Η ανακοίνωση έγινε τη Δευτέρα στο Ινστιτούτο Καρολίνσκα της Στοκχόλμης, σηματοδοτώντας την έναρξη της εβδομάδας των φετινών βραβείων Νόμπελ.
Η ανακάλυψη που έκανε τα νευρικά κύτταρα «ευαίσθητα» στο φως
Στο επίκεντρο της έρευνας των Peter Hegemann και Georg Nagel βρίσκεται η ανακάλυψη της channelrhodopsin, μιας πρωτεΐνης που ανταποκρίνεται στο φως.
Οι δύο επιστήμονες διαπίστωσαν ότι, όταν η συγκεκριμένη πρωτεΐνη εισαχθεί σε κύτταρα, αυτά μπορούν να αποκτήσουν την ικανότητα να αντιδρούν σε φωτεινά ερεθίσματα. Η ανακάλυψη αυτή αποτέλεσε τη βάση για την ανάπτυξη μιας νέας μεθόδου ελέγχου της κυτταρικής δραστηριότητας.
Ο Karl Deisseroth συνέχισε αυτή την έρευνα εφαρμόζοντας την τεχνολογία σε νευρικά κύτταρα. Εισάγοντας το γονίδιο της channelrhodopsin σε νευρώνες αρουραίων, κατάφερε να ενεργοποιήσει νευρικά σήματα χρησιμοποιώντας μπλε φως.
Στη συνέχεια, η ίδια προσέγγιση εφαρμόστηκε στον εγκέφαλο ζωντανών ποντικών, ανοίγοντας τον δρόμο για τον ακριβή έλεγχο συγκεκριμένων ομάδων νευρικών κυττάρων.
BREAKING NEWS
The 2026 #NobelPrize in Physiology or Medicine has been awarded to Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Georg Nagel “for their discoveries concerning light-gated ion channels and optogenetics.” https://t.co/pkDDEBWtkz— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 5, 2026
Τι είναι η οπτογενετική και γιατί θεωρείται σημαντική
Η τεχνική που προέκυψε από αυτές τις έρευνες έγινε γνωστή ως οπτογενετική. Με απλά λόγια, επιτρέπει στους επιστήμονες να χρησιμοποιούν το φως ως ένα είδος «διακόπτη», ώστε να ενεργοποιούν ή να απενεργοποιούν συγκεκριμένα νευρικά κύτταρα.
Η δυνατότητα αυτή έχει προσφέρει στους ερευνητές ένα ιδιαίτερα ακριβές εργαλείο για τη μελέτη του εγκεφάλου. Μέσω της οπτογενετικής μπορούν να εξετάζουν ποια νευρωνικά κυκλώματα συνδέονται με τη μνήμη, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά.
Παράλληλα, η μέθοδος χρησιμοποιείται στην έρευνα νευρολογικών και ψυχιατρικών διαταραχών, ενώ εξετάζεται και σε πειραματικές εφαρμογές που αφορούν την αποκατάσταση της όρασης.
Από το εργαστήριο στην έρευνα για τον εγκέφαλο
Η σημασία της οπτογενετικής έγκειται κυρίως στην ακρίβεια που προσφέρει. Αντί οι επιστήμονες να επηρεάζουν συνολικά τη λειτουργία του εγκεφάλου, μπορούν να στοχεύουν συγκεκριμένους νευρώνες και να παρατηρούν τι συμβαίνει όταν αυτοί ενεργοποιούνται ή απενεργοποιούνται.
Με αυτόν τον τρόπο έχει καταστεί δυνατή η διερεύνηση σύνθετων μηχανισμών του εγκεφάλου και των νευρωνικών δικτύων που σχετίζονται με διαφορετικές λειτουργίες και συμπεριφορές.
Το χρηματικό έπαθλο και η συνέχεια των Νόμπελ
Το φετινό βραβείο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 12 εκατομμυρίων σουηδικών κορωνών, ποσό που αντιστοιχεί περίπου σε 1,2 εκατομμύρια δολάρια.
Η ανακοίνωση του Νόμπελ Ιατρικής ανοίγει τον κύκλο των φετινών βραβεύσεων. Ακολουθούν το Νόμπελ Φυσικής την Τρίτη, το Νόμπελ Χημείας την Τετάρτη και το Νόμπελ Λογοτεχνίας την Πέμπτη.
Την Παρασκευή θα ανακοινωθεί το Νόμπελ Ειρήνης, ενώ στις 12 Οκτωβρίου θα γίνει γνωστό το Βραβείο της Τράπεζας της Σουηδίας στις Οικονομικές Επιστήμες στη μνήμη του Άλφρεντ Νόμπελ.