Το υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στην αποκατάσταση του οχυρωματικού έργου
Ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα κατάλοιπα της ιστορικής τοπογραφίας των Θερμοπυλών μπαίνει σε νέα φάση αποκατάστασης και ανάδειξης.
Το τείχος των Φωκέων, το οχυρωματικό έργο που βρισκόταν στο κέντρο της άμυνας των Ελλήνων κατά την περσική εισβολή του 480 π.Χ., αποκαθίσταται από το υπουργείο Πολιτισμού, με στόχο να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο, οργανωμένο δίκτυο επισκέψιμων μνημείων της περιοχής.
Η παρέμβαση αφορά ένα σημείο με ιδιαίτερη ιστορική βαρύτητα, καθώς σε μικρή απόσταση, στον λόφο του Κολωνού, εκτυλίχθηκε η τελική φάση της μάχης των Θερμοπυλών.
Το οχυρό που προϋπήρχε της μάχης
Το λεγόμενο «φωκικόν τείχος», όπως το αναφέρει ο Ηρόδοτος, είχε κατασκευαστεί ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ.
Οι Φωκείς το είχαν ανεγείρει για την αντιμετώπιση επιδρομών των Θεσσαλών, στο πλαίσιο των συγκρούσεων της εποχής.
Όταν οι ελληνικές δυνάμεις αποφάσισαν να ανακόψουν την προέλαση των Περσών στις Θερμοπύλες, το παλαιό οχυρωματικό έργο επισκευάστηκε και χρησιμοποιήθηκε ως βασικό σημείο άμυνας.
Πίσω από αυτό είχε στηθεί και το στρατόπεδο των Σπαρτιατών και των συμμάχων τους.
Οι Θερμοπύλες τότε δεν έμοιαζαν με τις σημερινές
Το τοπίο της περιοχής έχει αλλάξει δραματικά μέσα στους αιώνες.
Στην αρχαιότητα, η θάλασσα έφτανε πολύ πιο κοντά στους πρόποδες των βουνών και το πέρασμα των Θερμοπυλών σχηματιζόταν από τρία διαδοχικά στενά, το Δυτικό, το Μεσαίο και το Ανατολικό, σε συνολικό μήκος περίπου εννέα χιλιομέτρων.
Στο Μεσαίο Στενό βρίσκονταν οι θερμές πηγές που έδωσαν το όνομα στην περιοχή, καθώς και το τείχος των Φωκέων.
Η σημερινή πεδιάδα, επομένως, δεν αποτυπώνει εύκολα την εικόνα του αρχαίου πεδίου μάχης, γεγονός που κάνει ακόμη σημαντικότερη την προσπάθεια ανάδειξης των σωζόμενων καταλοίπων.
Η αρχαιολογική έρευνα που επιβεβαίωσε το πεδίο της μάχης
Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα στις Θερμοπύλες οργανώθηκε το 1939 από τον αρχαιολόγο Σπυρίδωνα Μαρινάτο.
Στον λόφο του Κολωνού εντοπίστηκε μεγάλος αριθμός από σιδερένιες και χάλκινες αιχμές βελών και λογχών που χρονολογούνται στον 5ο αιώνα π.Χ.
Πολλά από αυτά τα ευρήματα ανήκουν σε ανατολικούς τύπους και αποτέλεσαν βασικό στοιχείο για την ταύτιση του σημείου με το ιστορικό πεδίο της μάχης.
Τι προβλέπει το νέο σχέδιο
Το έργο δεν περιορίζεται στην αποκατάσταση του τείχους.
Το υπουργείο Πολιτισμού σχεδιάζει τη σύνδεση των σημαντικότερων σημείων των Θερμοπυλών μέσω διαδρομών και μονοπατιών, ώστε ο επισκέπτης να μπορεί να κατανοεί καλύτερα τη γεωγραφία και την εξέλιξη της μάχης.
Στον σχεδιασμό εντάσσονται το τείχος των Φωκέων, ο λόφος του Κολωνού, το πεδίο της μάχης, το σύγχρονο Ηρώο του Λεωνίδα και το Κέντρο Ιστορικής Ενημέρωσης Θερμοπυλών.
Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα ενιαίο και ευανάγνωστο αρχαιολογικό σύνολο, με χώρους στάσης, θέασης και ενημέρωσης.
Τι έφερε στο φως η πρώτη φάση των εργασιών
Το σωζόμενο τμήμα του τείχους έχει μήκος περίπου 100 μέτρων και ακολουθεί τεθλασμένη πορεία, προσαρμοσμένη στο ανάγλυφο του λόφου.
Κατά την πρώτη φάση του έργου πραγματοποιήθηκαν καθαρισμοί της βλάστησης και ανασκαφικές τομές, οι οποίες επέτρεψαν στους αρχαιολόγους να αποτυπώσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια την πραγματική έκταση της οχύρωσης.
Στον δυτικό πύργο αποκαλύφθηκαν εσωτερικές τοιχοποιίες, πίθοι και στρώματα καύσης, στοιχεία που δείχνουν ότι ο χώρος χρησιμοποιήθηκε σε διαφορετικές περιόδους και με διαφορετικές λειτουργίες.
Μεταξύ των κινητών ευρημάτων ξεχωρίζει και χάλκινο νόμισμα της ελληνιστικής περιόδου, το οποίο χρονολογείται μεταξύ 323 και 319 π.Χ. και προσφέρει επιπλέον στοιχεία για τη μεταγενέστερη χρήση του τείχους.
Αποκατάσταση με αυθεντικό υλικό
Οι εγκεκριμένες μελέτες προβλέπουν επανατοποθέτηση των σωζόμενων λίθων σε θέσεις που τεκμηριώνονται αρχαιολογικά, ώστε να αποκατασταθεί όσο το δυνατόν πληρέστερα η γεωμετρία του μνημείου.
Οι παρεμβάσεις έχουν ως βασικό στόχο τη σταθεροποίηση των καταλοίπων, την προστασία του αυθεντικού υλικού και τη βελτίωση της «αναγνωσιμότητας» του τείχους για τον επισκέπτη.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έχει επισημάνει ότι η αποκατάσταση εντάσσεται σε έναν συνολικό σχεδιασμό για τις Θερμοπύλες, ώστε τα διάσπαρτα σημεία ιστορικού ενδιαφέροντος να λειτουργούν πλέον ως ενιαία διαδρομή.
Η ανάδειξη του τείχους των Φωκέων φιλοδοξεί έτσι να δώσει στον επισκέπτη κάτι που μέχρι σήμερα έλειπε: τη δυνατότητα να διαβάσει το ίδιο το τοπίο της μάχης και να κατανοήσει πού ακριβώς εκτυλίχθηκαν ορισμένες από τις πιο γνωστές στιγμές της αρχαίας ελληνικής ιστορίας.
