Η έκθεση της ΕΕ βάζει στο μικροσκόπιο το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το casus belli, τη «Γαλάζια Πατρίδα» και τη στάση Μίτσκοσκι απέναντι στη Συμφωνία των Πρεσπών
Σαφείς επισημάνσεις προς την Τουρκία και τη Βόρεια Μακεδονία περιλαμβάνει η νέα έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τις Βρυξέλλες να επαναφέρουν στο προσκήνιο μια σειρά ζητημάτων που επηρεάζουν τις σχέσεις των δύο χωρών με την Ελλάδα.
Από τις τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο και το τουρκολιβυκό μνημόνιο μέχρι τη χρήση της συνταγματικής ονομασίας της Βόρειας Μακεδονίας, η Κομισιόν υπογραμμίζει τη σημασία του διεθνούς δικαίου και της τήρησης των διμερών συμφωνιών.
Η έκθεση δημοσιοποιείται σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, με τον πόλεμο στην Ουκρανία, τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τις προκλήσεις ασφαλείας να επηρεάζουν την ευρωπαϊκή πολιτική διεύρυνσης.
Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Η θέση της Κομισιόν για το Δίκαιο της Θάλασσας
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επαναλαμβάνει ότι η συμφωνία δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας, παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τους.
Η θέση αυτή ευθυγραμμίζεται με την ελληνική επιχειρηματολογία, την οποία είχε παρουσιάσει και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, παρουσία του εκπροσώπου της ΕΕ, Σταύρου Λαμπρινίδη.
Παράλληλα, η έκθεση καταγράφει περιορισμένη πρόοδο της Τουρκίας ως προς την ευθυγράμμισή της με την εξωτερική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ επισημαίνει ζητήματα δημοκρατικής οπισθοδρόμησης και τη συνεχιζόμενη παράκαμψη ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Αιγαίο: Το casus belli και οι αμφισβητήσεις της Άγκυρας
Σημαντικό μέρος των ευρωπαϊκών παρατηρήσεων αφορά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και τις διαφωνίες που εξακολουθούν να υφίστανται στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι από το 2023 έχει καταγραφεί συνολική βελτίωση στο κλίμα μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας, ενώ σημειώνει ότι δεν πραγματοποιήθηκαν μη εξουσιοδοτημένες τουρκικές γεωτρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ωστόσο, εξακολουθεί να επισημαίνει την ύπαρξη της απόφασης της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, η οποία προβλέπει το ενδεχόμενο χρήσης βίας σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο.
Η Κομισιόν υπενθυμίζει ότι το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει τη δυνατότητα καθορισμού χωρικής θάλασσας έως 12 ναυτικά μίλια, επισημαίνοντας ότι το τουρκικό casus belli εξακολουθεί να αποτελεί παράγοντα έντασης.
Στην έκθεση περιλαμβάνονται επίσης αναφορές σε παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου, αμφισβητήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων, τουρκικές αξιώσεις για αποστρατιωτικοποίηση νησιών και αγγελίες ναυσιπλοΐας που προκαλούν αντιδράσεις από την ελληνική πλευρά.
«Γαλάζια Πατρίδα» και ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου
Προβληματισμό προκαλεί στις Βρυξέλλες και η ένταξη της θεωρίας της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά βιβλία, καθώς η συγκεκριμένη αντίληψη συνδέεται με τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της Άγκυρας.
Ιδιαίτερη θέση στην έκθεση κατέχει και το έργο Great Sea Interconnector, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου που υποστηρίζεται από ευρωπαϊκούς πόρους.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, η Τουρκία συνέχισε να παρεμποδίζει ερευνητικές δραστηριότητες που σχετίζονται με την υλοποίηση του έργου, δημιουργώντας πρόσθετα εμπόδια στην ενεργειακή συνεργασία της περιοχής.
Η αναφορά αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω της στρατηγικής σημασίας του καλωδίου για την ενεργειακή ασφάλεια και τη διασύνδεση της Κύπρου με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο.
Οι περιφερειακές κρίσεις και οι αντιδράσεις της Τουρκίας
Η έκθεση καταγράφει ακόμη περιστατικά που συνδέονται με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και επηρέασαν τις σχέσεις Αθήνας και Άγκυρας.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι τουρκικές αντιδράσεις για τη μεταφορά συστοιχίας Patriot στην Κάρπαθο, στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της ιρανικής πυραυλικής απειλής, καθώς και για την ανάπτυξη ελληνικών μαχητικών F-16 στην Κύπρο μετά την επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος στις βρετανικές βάσεις.
Οι συγκεκριμένες αναφορές αναδεικνύουν τη σύνδεση των ελληνοτουρκικών σχέσεων με τις ευρύτερες εξελίξεις ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Βόρεια Μακεδονία: Προειδοποίηση για τη Συμφωνία των Πρεσπών
Συστάσεις περιλαμβάνει η έκθεση και προς τη Βόρεια Μακεδονία, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκφράζει προβληματισμό για τη στάση κυβερνητικών στελεχών απέναντι στη Συμφωνία των Πρεσπών.
Η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι η συνεργασία της χώρας με την Ελλάδα συνεχίζεται σε τομείς όπως η οικονομία, οι υποδομές, η ενέργεια, ο τουρισμός και ο πολιτισμός.
Επισημαίνει, ωστόσο, ότι η καλόπιστη εφαρμογή των διμερών συμφωνιών παραμένει ουσιώδης για τις σχέσεις καλής γειτονίας.
Στο πλαίσιο αυτό, καταγράφει ότι κυβερνητικά στελέχη και υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι παραλείπουν κατά καιρούς να χρησιμοποιήσουν τη συνταγματική ονομασία της χώρας.
Η επισήμανση αφορά και τις δημόσιες τοποθετήσεις του πρωθυπουργού Χρίστιαν Μίτσκοσκι, καθώς και στελεχών του κυβερνώντος VMRO-DPMNE, που χρησιμοποιούν την ονομασία «Μακεδονία» χωρίς τον προσδιορισμό «Βόρεια».
Σύμφωνα με την Επιτροπή, η πρακτική αυτή ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τις σχέσεις καλής γειτονίας με την Ελλάδα.
Το μήνυμα των Βρυξελλών προς τις υποψήφιες χώρες
Η νέα έκθεση διεύρυνσης επαναφέρει τη σημασία της ευθυγράμμισης των υποψήφιων χωρών με το ευρωπαϊκό κεκτημένο, το διεθνές δίκαιο και τις αρχές της καλής γειτονίας.
Για την Τουρκία, οι επισημάνσεις επικεντρώνονται στις θαλάσσιες διεκδικήσεις, στις σχέσεις με Ελλάδα και Κύπρο και στην εξωτερική πολιτική. Για τη Βόρεια Μακεδονία, η εφαρμογή της Συμφωνίας των Πρεσπών παραμένει βασικό ζήτημα στις σχέσεις της με την Αθήνα.
Οι παρατηρήσεις της Κομισιόν αποτυπώνουν τις εκκρεμότητες που εξακολουθούν να επηρεάζουν την ευρωπαϊκή πορεία των δύο χωρών.
