Η διαφορά συχνά κρύβεται στην ένταση, τη διάρκεια και στο πόσο επηρεάζεται η καθημερινότητά σου
Το άγχος εμφανίζεται σχεδόν σε όλους. Μια απαιτητική ημέρα στη δουλειά, μια σημαντική απόφαση, μια μετακόμιση ή μια περίοδος αβεβαιότητας μπορούν να φέρουν ανησυχία, ένταση και δυσκολία στον ύπνο. Συνήθως αυτά τα συναισθήματα υποχωρούν όταν περάσει η πίεση.
Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου η ανησυχία επιμένει, γίνεται δυσανάλογη σε σχέση με όσα συμβαίνουν και αρχίζει να καθορίζει την καθημερινότητα. Τότε μπορεί να αποτελεί ένδειξη αγχώδους διαταραχής.
Οι αγχώδεις διαταραχές περιλαμβάνουν διαφορετικές καταστάσεις, όπως τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή, τη διαταραχή πανικού και τις φοβίες. Ένα μεμονωμένο σύμπτωμα δεν αρκεί για διάγνωση. Σημασία έχουν η διάρκεια, η ένταση και κυρίως ο βαθμός στον οποίο το άγχος επηρεάζει τη ζωή ενός ανθρώπου.
1. Η ανησυχία σε μπλοκάρει αντί να σε κινητοποιεί
Μέχρι έναν βαθμό, το άγχος μπορεί να λειτουργήσει ως κινητήριος δύναμη. Μπορεί να σε κάνει να προετοιμαστείς καλύτερα για μια εξέταση, να οργανώσεις μια δύσκολη εβδομάδα ή να αντιμετωπίσεις έγκαιρα μια υποχρέωση.
Όταν όμως η ανησυχία γίνεται τόσο έντονη ώστε δυσκολεύεσαι να συγκεντρωθείς, να πάρεις αποφάσεις ή ακόμη και να ξεκινήσεις αυτό που πρέπει να κάνεις, η λειτουργία της αλλάζει. Ένα βασικό ερώτημα είναι κατά πόσο το άγχος σε βοηθά να ανταποκριθείς σε μια κατάσταση ή τελικά σε εμποδίζει.
2. Μια μεγάλη αλλαγή έκανε το άγχος πολύ πιο έντονο
Κάποιοι άνθρωποι περιγράφουν τον εαυτό τους ως αγχώδη από πολύ μικρή ηλικία και για χρόνια καταφέρνουν να διαχειρίζονται την ανησυχία τους χωρίς σημαντικά προβλήματα.
Μια μεγάλη αλλαγή, ωστόσο, μπορεί να διαταράξει αυτή την ισορροπία. Μια καινούργια δουλειά, μια μετακόμιση, ο ερχομός ενός παιδιού ή μια σημαντική αλλαγή στην οικογενειακή ζωή μπορεί να συνοδευτούν από αισθητή επιδείνωση των συμπτωμάτων.
3. Το άγχος εμφανίστηκε μετά από ένα τραυματικό γεγονός
Ένα δύσκολο ή τρομακτικό βίωμα μπορεί να αφήσει το αποτύπωμά του πολύ μετά το ίδιο το γεγονός.
Ο άνθρωπος μπορεί να αρχίσει να αισθάνεται επίμονη ανησυχία, να αποφεύγει συγκεκριμένες καταστάσεις ή να αλλάζει τις συνήθειές του επειδή φοβάται ότι κάτι παρόμοιο θα συμβεί ξανά.
Μια τέτοια αντίδραση δεν σημαίνει αυτομάτως διαταραχή μετατραυματικού στρες. Όταν όμως ο φόβος επιμένει και περιορίζει σημαντικά την καθημερινότητα, αξίζει να αξιολογηθεί από ειδικό.
4. Έχεις βιώσει κρίσεις πανικού
Μια κρίση πανικού μπορεί να είναι εξαιρετικά έντονη εμπειρία, με συμπτώματα όπως ταχυκαρδία, δύσπνοια, τρέμουλο, ζάλη και έντονο φόβο.
Μια μεμονωμένη κρίση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει διαταραχή πανικού. Περισσότερη προσοχή χρειάζεται όταν τα επεισόδια επαναλαμβάνονται χωρίς εμφανή αφορμή ή όταν δημιουργείται ένας συνεχής φόβος για το πότε θα συμβεί η επόμενη κρίση.
Ο φόβος αυτός μπορεί σταδιακά να οδηγήσει στην αποφυγή χώρων, δραστηριοτήτων ή καταστάσεων που προηγουμένως αποτελούσαν φυσιολογικό μέρος της ζωής.
5. Οργανώνεις τη ζωή σου γύρω από όσα φοβάσαι
Η αποφυγή μπορεί προσωρινά να μειώνει την ένταση, αλλά σταδιακά μπορεί να περιορίσει σημαντικά την καθημερινότητα.
Μπορεί, για παράδειγμα, κάποιος να σταματήσει να ταξιδεύει, να αποφεύγει συγκεκριμένους χώρους ή να αρνείται δραστηριότητες που θα ήθελε πραγματικά να κάνει.
Όταν οι επιλογές αρχίζουν να καθορίζονται συστηματικά από την προσπάθεια αποφυγής του άγχους, αυτό αποτελεί ένα σημάδι που αξίζει προσοχή.
6. Οι κοινωνικές περιστάσεις έχουν γίνει πηγή έντονου φόβου
Το τρακ πριν από μια παρουσίαση ή μια σημαντική συνάντηση είναι συνηθισμένο. Διαφορετική είναι η εικόνα όταν η παρουσία ανάμεσα σε άλλους ανθρώπους συνοδεύεται συστηματικά από έντονο φόβο και σωματικές αντιδράσεις.
Ταχυκαρδία, ναυτία, κοκκίνισμα και έντονη ανησυχία για το πώς μας αντιλαμβάνονται οι άλλοι μπορεί να εμφανίζονται σε περιπτώσεις κοινωνικού άγχους, ιδιαίτερα όταν επαναλαμβάνονται και οδηγούν σε αποφυγή κοινωνικών περιστάσεων.
7. Το σώμα αρχίζει να «μιλά»
Η έντονη ή παρατεταμένη ανησυχία μπορεί να συνοδεύεται και από σωματικές ενοχλήσεις. Πονοκέφαλοι, στομαχικές διαταραχές, μυϊκή ένταση και πόνοι στην πλάτη είναι μερικά από τα συμπτώματα που μπορεί να συνυπάρχουν με το άγχος.
Τα συμπτώματα αυτά, ωστόσο, μπορούν να έχουν πολλές διαφορετικές αιτίες. Γι’ αυτό δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στην ψυχική κατάσταση χωρίς την κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.
8. Το μυαλό δεν «κλείνει» όταν έρχεται η ώρα του ύπνου
Μια άυπνη νύχτα πριν από μια σημαντική ημέρα δεν προκαλεί από μόνη της ανησυχία. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η δυσκολία στον ύπνο επαναλαμβάνεται για εβδομάδες και οι σκέψεις συνεχίζονται μόλις το κεφάλι ακουμπήσει στο μαξιλάρι.
Η επίμονη αϋπνία μπορεί να επηρεάσει την ενέργεια, τη συγκέντρωση και συνολικά την ποιότητα της καθημερινότητας, δημιουργώντας παράλληλα έναν φαύλο κύκλο με το άγχος.
9. Το άγχος αρχίζει να μικραίνει την καθημερινότητά σου
Ίσως το σημαντικότερο σημάδι βρίσκεται στον αντίκτυπο που έχει όλη αυτή η ανησυχία στη ζωή.
Χάνεις συχνά ημέρες από τη δουλειά ή τα μαθήματά σου; Ακυρώνεις συναντήσεις που θα ήθελες να πραγματοποιήσεις; Έχεις εγκαταλείψει δραστηριότητες που κάποτε απολάμβανες επειδή σου προκαλούν υπερβολικό φόβο;
Όταν το άγχος επηρεάζει συστηματικά την εργασία, τις σπουδές, τις σχέσεις, τον ύπνο ή την κοινωνική ζωή, η συζήτηση με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει στην αξιολόγηση των συμπτωμάτων και στην κατάλληλη αντιμετώπισή τους.
