Το χρονικό διάστημα των 60 ημερών του MoU ΗΠΑ-Ιράν θα λειτουργήσει ως «παράθυρο αποκλιμάκωσης» για το διεθνές εμπόριο, τη ναυτιλία και τις μεταφορές. Δεν είναι ακόμη τελική ειρήνη ούτε πλήρης αποκατάσταση της κανονικότητας. Είναι, όμως, μια περίοδος στην οποία οι αγορές θα κρίνουν αν ο Περσικός Κόλπος και τα Στενά του Ορμούζ επιστρέφουν σε λειτουργική σταθερότητα ή αν απλώς περνούν σε μια νέα, προσωρινή και αβέβαιη ισορροπία.
- του Βασίλη Κορκίδη – Πρόεδρος ΕΒΕΠ
Η σημασία του ζητήματος είναι τεράστια. Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ένας από τους σημαντικότερους ενεργειακούς και εμπορικούς διαδρόμους του κόσμου. Από εκεί διέρχεται μεγάλο μέρος των θαλάσσιων ροών πετρελαίου και LNG, ενώ η ασφάλεια της περιοχής επηρεάζει άμεσα τα ναύλα, τα ασφάλιστρα, τους χρόνους παράδοσης και τελικά τις τιμές για επιχειρήσεις και καταναλωτές. Η προσωρινή άρση ή αναστολή τελών διέλευσης από το Ιράν για 60 ημέρες μπορεί να λειτουργήσει θετικά, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνοδευτεί από πραγματική ασφάλεια στη ναυσιπλοΐα.
Για το εμπόριο, οι επόμενες 60 ημέρες είναι περίοδος επανεκκίνησης. Οι επιχειρήσεις θα επιχειρήσουν να αποκαταστήσουν παραγγελίες, φορτώσεις και συμβάσεις που είχαν καθυστερήσει. Ενεργειακά προϊόντα, πρώτες ύλες, βιομηχανικά αγαθά, χημικά, λιπάσματα και εμπορεύματα που συνδέονται με την περιοχή του Κόλπου θα κινηθούν σταδιακά προς πιο ομαλές ροές. Ωστόσο, η αποκατάσταση δεν γίνεται με διακόπτη. Τα πλοία πρέπει να επανατοποθετηθούν, τα λιμάνια να αποσυμφορηθούν, οι ασφαλιστές να επανεκτιμήσουν τον κίνδυνο και οι φορτωτές να επαναδιαπραγματευθούν όρους.
Στις μεταφορές, το πρώτο μεγάλο ζητούμενο είναι η ασφάλεια. Αναφορές για κινδύνους ναρκών και περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα δείχνουν ότι η πλήρης επαναφορά της κυκλοφορίας μπορεί να χρειαστεί χρόνο. Ακόμη και αν υπάρχει πολιτική συμφωνία, η επιχειρησιακή πραγματικότητα στη θάλασσα παραμένει σύνθετη. Τα πλοία χρειάζονται ασφαλείς διαδρομές, καθαρά περάσματα, αξιόπιστη δορυφορική ναυσιπλοΐα και σαφείς κανόνες επικοινωνίας με τις αρχές της περιοχής.
Το δεύτερο ζήτημα είναι το κόστος. Εάν μέσα στο 60ήμερο μειωθούν τα war risk premiums, τα ναύλα και τα κόστη καθυστέρησης, τότε θα υπάρξει θετική επίδραση στο διεθνές εμπόριο. Αντίθετα, εάν οι ασφαλιστικές εταιρείες διατηρήσουν την περιοχή σε καθεστώς υψηλού κινδύνου, το όφελος θα είναι περιορισμένο. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πιθανότητα επιβολής νέων τελών ή ασφαλιστικών επιβαρύνσεων μετά τη λήξη της 60ήμερης περιόδου.
Για την Ευρώπη, το 60ήμερο έχει άμεσο οικονομικό ενδιαφέρον. Η αποκλιμάκωση μπορεί να συγκρατήσει τις τιμές ενέργειας, να μειώσει την πίεση στον πληθωρισμό και να διευκολύνει τη βιομηχανία, τις μεταφορές και το λιανεμπόριο. Για την Ελλάδα, η σημασία είναι ακόμη μεγαλύτερη λόγω του ρόλου της ελληνόκτητης ναυτιλίας, του Πειραιά ως κόμβου logistics και της εξάρτησης της αγοράς από το κόστος καυσίμων και μεταφορών.
Οι ελληνικές επιχειρήσεις πρέπει να δουν το 60ήμερο όχι ως περίοδο εφησυχασμού, αλλά ως περίοδο προετοιμασίας. Χρειάζεται παρακολούθηση ναύλων, χρόνων παράδοσης, ενεργειακών τιμών και ασφαλιστικών όρων. Χρειάζεται επίσης διαφοροποίηση προμηθευτών και διαδρομών, όπου αυτό είναι εφικτό. Οι κρίσεις των τελευταίων ετών απέδειξαν ότι η εφοδιαστική αλυσίδα δεν κρίνεται μόνο από το κόστος, αλλά και από την ανθεκτικότητα.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα συμβεί την 61η ημέρα. Εάν το MoU εξελιχθεί σε σταθερή συμφωνία, τότε το εμπόριο θα κερδίσει προβλεψιμότητα, οι μεταφορές θα αποκλιμακωθούν και η αγορά ενέργειας θα κινηθεί πιο ομαλά. Εάν, όμως, οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν ή εμφανιστεί νέο καθεστώς λιμενικών τελών και ελέγχων στα Στενά, τότε το διεθνές εμπόριο θα βρεθεί ξανά μπροστά σε έναν κρίσιμο γεωπολιτικό κίνδυνο.
Συμπερασματικά, οι επόμενες 60 ημέρες δεν είναι απλώς διπλωματικό διάστημα. Είναι τεστ εμπιστοσύνης για τις αγορές, τις μεταφορές και την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Για το εμπόριο σημαίνουν ευκαιρία επανεκκίνησης. Για τις μεταφορές σημαίνουν προσεκτική επιστροφή στην κανονικότητα. Για την Ελλάδα και την Ευρώπη σημαίνουν ανάγκη επαγρύπνησης, γιατί η σταθερότητα στη θάλασσα είναι πλέον προϋπόθεση οικονομικής ασφάλειας.
