Από τη θωράκιση της Πέτρας και του Μολύβου έως τη νέα Αρχαιολογική Συλλογή Μήθυμνας και την αποκατάσταση του Βαλιδέ Τζαμί, το Υπουργείο Πολιτισμού υλοποιεί παρεμβάσεις που συνδέουν την προστασία των μνημείων με την ασφάλεια, την τοπική ανάπτυξη και τον τουρισμό
Εννέα σημαντικά έργα προστασίας, αποκατάστασης και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς της Λέσβου υλοποίησε το Υπουργείο Πολιτισμού, διαμορφώνοντας ένα εκτεταμένο πλέγμα παρεμβάσεων που καλύπτει από την ασφάλεια εμβληματικών μνημείων έως τη δημιουργία νέων μουσειακών υποδομών.
Οι παρεμβάσεις εντάσσονται στον ευρύτερο σχεδιασμό για την πολιτιστική και τουριστική αναβάθμιση του νησιού και αποσκοπούν στην προστασία της ιστορικής μνήμης, στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και στη δημιουργία νέων αναπτυξιακών προοπτικών για τις τοπικές κοινωνίες.
Κατά τη δεύτερη ημέρα της επίσκεψης της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη, αποδόθηκαν έργα που αφορούν τη στερέωση των βραχωδών πρανών στην Πέτρα και στον Μόλυβο, τη νέα Αρχαιολογική Συλλογή Μήθυμνας στο μεσαιωνικό Κάστρο του Μολύβου και το πλήρως αποκατεστημένο Τέμενος Μπαλίζαντε Χασάν Μπέη, γνωστό επί δεκαετίες ως Βαλιδέ Τζαμί.
Πολιτισμός, ασφάλεια και τοπική ανάπτυξη
Αναφερόμενη στη στρατηγική του Υπουργείου Πολιτισμού, η Λίνα Μενδώνη δήλωσε:
«Από το 2019 θέσαμε τον πολιτισμό στο επίκεντρο μιας ολοκληρωμένης δημόσιας πολιτικής, με δύο σταθερούς πυλώνες: Τον πολιτισμό, ως μοχλό βιώσιμης ανάπτυξης και ενίσχυσης της τοπικής οικονομίας, και τον πολιτισμό ως παράγοντα κοινωνικής συνοχής. Με βάση αυτούς τους άξονες διαμορφώσαμε τη Χάρτα Πολιτιστικής Ανάπτυξης και Ευημερίας, σε στενή συνεργασία με τις Περιφέρειες, τους Δήμους, την Εκκλησία και τις τοπικές κοινωνίες, ώστε οι παρεμβάσεις μας να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των μνημείων και στις προτεραιότητες των κατοίκων».
Η υπουργός πρόσθεσε:
«Τα έργα που αποδώσαμε στο διήμερο εντάσσονται στον σχεδιασμό μας για την αναβάθμιση του αστικού ιστού της Μυτιλήνης και συνολικά της Λέσβου, υπηρετώντας τον στρατηγικό μας στόχο για την προστασία των μνημείων, την ασφάλεια των πολιτών, την ανάδειξη της ιστορικής μας ταυτότητας και την ενίσχυση της αναπτυξιακής προοπτικής των τοπικών κοινωνιών. Χάρη στην εξαιρετική συνεργασία μας με την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, υλοποιείται ένα πρόγραμμα έργων που υπερβαίνει τα 50 εκατομμύρια ευρώ, αξιοποιώντας πόρους του ΕΣΠΑ, του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και εθνικούς πόρους του Υπουργείου. Το Υπουργείο Πολιτισμού μεριμνά με τον ίδιο τρόπο με το ίδιο θεσμικό πλαίσιο όλα τα μνημεία, όλων των ειδών, όλων των περιόδων. Έτσι, συμβάλλει στην πληρέστερη κατανόηση της συλλογικής μας μνήμης και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Το αποκατεστημένο μνημείο αποτελεί πλέον έναν χώρο γνώσης, μνήμης και πολιτισμού, ένα σύμβολο ευθύνης απέναντι στην ιστορία και στο μέλλον».
Σύμφωνα με την υπουργό, οι μελέτες για το Τέμενος Μπαλίζαντε Χασάν Μπέη είχαν εκπονηθεί το 2014 και το έργο είχε ενταχθεί το 2018 στο Ειδικό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα Βορείου Αιγαίου. Ωστόσο, η χρηματοδότησή του εξασφαλίστηκε τελικά το 2022 μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Το έργο εντάσσεται στο μεγαλύτερο πρόγραμμα πολιτιστικών υποδομών που έχει υλοποιηθεί στη χώρα, το οποίο περιλαμβάνει περισσότερα από 900 έργα, συνολικού προϋπολογισμού 1,56 δισ. ευρώ.
Θωράκιση των βραχωδών πρανών σε Πέτρα και Μόλυβο
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στη στερέωση του βράχου της Πέτρας, ενός εντυπωσιακού ηφαιστειακού σχηματισμού ηλικίας περίπου 17,5 εκατομμυρίων ετών, στην κορυφή του οποίου βρίσκεται ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Παράλληλα, ολοκληρώθηκαν παρεμβάσεις στα βραχώδη πρανή του Μεσαιωνικού Κάστρου του Μολύβου, όπου τα κατολισθητικά φαινόμενα δημιουργούσαν κινδύνους τόσο για τους κατοίκους και τις παρακείμενες ιδιοκτησίες όσο και για τα ίδια τα μνημεία.
Τα έργα υλοποιήθηκαν από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, με στόχο τη διασφάλιση της ανθρώπινης ζωής και τη διατήρηση της δομικής ακεραιότητας των ιστορικών χώρων.
Η Λίνα Μενδώνη ανακοίνωσε επίσης την αποκατάσταση και συντήρηση του τέμπλου του Ιερού Ναού Αγίου Νικολάου στην Πέτρα, στο πλαίσιο προγραμματικής σύμβασης μεταξύ του Υπουργείου και της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, συνολικού προϋπολογισμού 500.000 ευρώ.
Παράλληλα, προγραμματίζεται η άμεση έναρξη σωστικών εργασιών στον Ιερό Ναό Αγίας Κυριακής στον Μόλυβο, ώστε να αντιμετωπιστούν προβλήματα ολίσθησης και να ακολουθήσει η συνολική αποκατάσταση του μνημείου.
Τα αρχαιολογικά ευρήματα επιστρέφουν στη Μήθυμνα
Η νέα Αρχαιολογική Συλλογή Μήθυμνας στεγάζεται στη λιθόκτιστη πυριτιδαποθήκη του Κάστρου του Μολύβου και αποτελεί μέρος του ευρύτερου προγράμματος προστασίας και ανάδειξης του μεσαιωνικού φρουρίου.
Η έκθεση παρουσιάζει τη διαχρονική ιστορία της περιοχής από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού έως τη βυζαντινή και οθωμανική περίοδο. Μέσα από τα εκθέματα αναδεικνύονται πτυχές της καθημερινής ζωής, της θρησκείας, του εμπορίου, της τέχνης και της δημόσιας οργάνωσης της αρχαίας πόλης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σημασία της Μήθυμνας ως πολιτικού, οικονομικού και πολιτιστικού κέντρου του βορείου Αιγαίου, αλλά και ως πατρίδας του αρχαίου ποιητή και μουσικού Αρίωνα.
Η Συλλογή βασίζεται σε ευρήματα σωστικών ανασκαφών που πραγματοποιήθηκαν στον σύγχρονο οικισμό από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 και συνδέει οργανικά το Κάστρο, τον παραδοσιακό οικισμό και το λιμάνι.
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη έργο αποκατάστασης τμημάτων της οχύρωσης, προϋπολογισμού 2,3 εκατ. ευρώ, με χρηματοδότηση από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Βόρειο Αιγαίο 2021-2027» και προβλεπόμενη ολοκλήρωση έως το τέλος του 2027.
Το έργο περιλαμβάνει εργασίες στερέωσης, αποκατάστασης, αναβάθμισης των υποδομών και βελτίωσης της προσβασιμότητας, ενώ προβλέπεται και η δημιουργία αρχαιολογικού περιπάτου που θα συνδέει τη Συλλογή με τα σωζόμενα κατάλοιπα της αρχαίας Μήθυμνας.
Νέα ζωή στο Τέμενος Μπαλίζαντε Χασάν Μπέη
Η αποκατάσταση και επανάχρηση του Τεμένους Μπαλίζαντε Χασάν Μπέη αποτελεί μία από τις πλέον εμβληματικές παρεμβάσεις του προγράμματος.
Το μνημείο, το οποίο ήταν γνωστό ως Βαλιδέ Τζαμί, ταυτοποιήθηκε μέσα από συστηματική αρχαιολογική και αρχειακή έρευνα ως το τέμενος που ίδρυσε ο Μπαλίζαντε Χασάν Μπέης την περίοδο 1620-1621.
Η αποκατάστασή του στηρίχθηκε στην ιστορική τεκμηρίωση, στην αρχαιολογική έρευνα και σε εξειδικευμένες αναστηλωτικές εργασίες, με σεβασμό στην αυθεντικότητα και την ιστορική φυσιογνωμία του.
Το τέμενος αποτελούσε τον πυρήνα ενός ευρύτερου θρησκευτικού και κοινωνικού συγκροτήματος, το οποίο περιλάμβανε λουτρό, ιεροδιδασκαλείο και κοινωφελείς εγκαταστάσεις, αντανακλώντας την αστική ανάπτυξη της Μυτιλήνης κατά την οθωμανική περίοδο.
Το έργο, συνολικού προϋπολογισμού 1,8 εκατ. ευρώ, χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και υλοποιήθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου, με πρόβλεψη καθολικής προσβασιμότητας.
Το αποκατεστημένο κτίριο λειτουργεί πλέον ως μουσειακός χώρος, φιλοξενώντας μόνιμη έκθεση αφιερωμένη στη νεότερη ιστορία της Μυτιλήνης από το 1462 έως το 1912.
Μέσα από αυθεντικά τεκμήρια, σύγχρονα εκθεσιακά μέσα και ψηφιακές εφαρμογές παρουσιάζονται η καθημερινότητα, η οικονομική ζωή, η διοίκηση και η συνύπαρξη των χριστιανικών και μουσουλμανικών κοινοτήτων της πόλης.
Η εμπειρία των επισκεπτών συμπληρώνεται από διαδραστικό και προσβάσιμο ενημερωτικό υλικό, το οποίο περιλαμβάνει και εκδόσεις στη γραφή Braille, ενισχύοντας τον εκπαιδευτικό και κοινωνικό χαρακτήρα του μνημείου.