Πυρκαγιές, φωτιές και καταστροφές, κάθε καλοκαίρι, κάθε χρόνο. Κάθε μεγάλη πυρκαγιά αφήνει πίσω της ανθρώπινες απώλειες, κατεστραμμένα σπίτια, επιχειρήσεις, καλλιέργειες και περιουσίες μιας ολόκληρης ζωής. Αναπόφευκτα η συζήτηση επικεντρώνεται στις αποζημιώσεις, στην αποκατάσταση των υποδομών και στη στήριξη των πληγέντων. Για τον σκοπό αυτό γράφονται άρθρα, πραγματοποιούνται επιστημονικές μελέτες και -καλώς- λαμβάνονται έκτακτα μέτρα αποκατάστασης.
- της δρα Ζέφης Δημαδάμα – Λέκτορας, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Πρόεδρος Ένωσης Γυναικών Ελλάδας, Αθήνας
Όμως, μέσα σε αυτή την αναγκαία συζήτηση μια τεράστια απώλεια παραμένει σχεδόν αόρατη: η καταστροφή της βιοποικιλότητας και η διάλυση ολόκληρων οικοσυστημάτων, μέσα στα οποία ζούμε και χάρη στα οποία επιβιώνουμε.
Μέσα στις φλόγες καίγονται και χάνονται άγρια ζώα, πτηνά, ερπετά, έντομα και μικροοργανισμοί, που αποτελούν κρίκους της φυσικής αλυσίδας κάθε περιοχής και ολόκληρου του πλανήτη. Καταστρέφονται φωλιές, καταφύγια, τόποι αναπαραγωγής και πηγές τροφής. Τα ζώα εγκλωβίζονται και πεθαίνουν αβοήθητα, ενώ όσα επιβιώνουν περιπλανώνται σε ένα αφιλόξενο τοπίο, χωρίς νερό, τροφή και προστασία, συχνά χωρίς καμία πρόβλεψη ή οργανωμένο σχέδιο για τη διάσωσή τους.
Ταυτόχρονα, χάνονται οικόσιτα και παραγωγικά ζώα, εγκλωβισμένα σε στάβλους και περιφραγμένους χώρους. Πολλά από αυτά καίγονται ζωντανά, χωρίς καμία δυνατότητα διαφυγής και σωτηρίας.
Αλλά και τα δέντρα, τα δάση και η χλωρίδα που καταστρέφονται ολοσχερώς δεν αποκαθίστανται με μια απλή εξαγγελία αναδάσωσης. Σπάνια φυτικά είδη μπορεί να χρειαστούν δεκαετίες για να επανέλθουν, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η καταστροφή είναι μη αναστρέψιμη. Επιπλέον, οι επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές δεν επιτρέπουν στη φύση να αναγεννηθεί και μετατρέπουν σταδιακά τα δάση σε υποβαθμισμένες και εξαιρετικά ευάλωτες εκτάσεις.
Δεν μπορούμε να συνεχίζουμε, στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο, να συζητούμε για τις πυρκαγιές χωρίς να λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη αυτές τις απώλειες. Η Πολιτεία δεν μπορεί να περιορίζεται στην κατάσβεση της φωτιάς και στην εκ των υστέρων καταγραφή των ζημιών, η οποία πολλές φορές είναι περιορισμένη και αποσπασματική. Δεν αρκεί να μετρά καμένα σπίτια, οχήματα, αγροτικές εκτάσεις και στρέμματα παραγωγής.
Χρειάζεται μια ολοκληρωμένη και ολιστική προσέγγιση πρόληψης, διαχείρισης και αποκατάστασης. Χρειάζεται συστηματική καταγραφή της φυσικής κληρονομιάς που χάθηκε, δηλαδή ποια είδη απειλούνται, ποιοι βιότοποι καταστράφηκαν και ποιες συνέπειες θα αντιμετωπίσουν οι τοπικές κοινωνίες τα επόμενα χρόνια.
Ένα καμένο δάσος δεν σημαίνει μόνο λιγότερο πράσινο. Σημαίνει αποδυνάμωση της φυσικής προστασίας απέναντι στις πλημμύρες, στη διάβρωση των εδαφών και στις κατολισθήσεις. Σημαίνει μικρότερη αποθήκευση άνθρακα, υψηλότερες θερμοκρασίες και εντονότερους καύσωνες. Σημαίνει υποβάθμιση των υδάτινων πόρων και σοβαρές επιπτώσεις στη γεωργία, στην κτηνοτροφία και στην τοπική αλλά και στην ευρύτερη οικονομία.
Η επόμενη μέρα απαιτεί επιστημονικό σχέδιο και μακροπρόθεσμη στρατηγική. Απαιτεί άμεση προστασία των εδαφών, αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα, περίθαλψη της άγριας ζωής, αποκατάσταση των υδάτινων πόρων και συνεχή παρακολούθηση της φυσικής αναγέννησης. Όλα αυτά πρέπει να συνδυάζονται με αυστηρό έλεγχο των αλλαγών στις χρήσεις γης ώστε οι καμένες περιοχές να μην αντιμετωπίζονται ως ευκαιρίες οικονομικής εκμετάλλευσης.
Η απώλεια της βιοποικιλότητας επιβαρύνει άμεσα και την ανθρώπινη υγεία, καθώς διαταράσσει τις φυσικές ισορροπίες από τις οποίες εξαρτώνται η ποιότητα του αέρα και του νερού, η παραγωγή ασφαλών τροφίμων και η προστασία από ασθένειες.
Όταν καταστρέφονται τα οικοσυστήματα, αυξάνονται οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία, εντείνονται η ατμοσφαιρική ρύπανση, οι ακραίες θερμοκρασίες και η επισιτιστική ανασφάλεια, ενώ αποδυναμώνεται η φυσική άμυνα των κοινωνιών απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
Ταυτόχρονα, η καταστροφή των οικοσυστημάτων δεν αφορά μόνο το παρόν. Υπονομεύει τις συνθήκες ζωής των επόμενων γενεών, των παιδιών και των εγγονιών μας, που κινδυνεύουν να κληρονομήσουν έναν φτωχότερο, πιο ασταθή και πιο επικίνδυνο πλανήτη.
Η προστασία της ζωής έπειτα από μια πυρκαγιά δεν μπορεί να σταματά στην αποκατάσταση των περιουσιών. Οφείλει να περιλαμβάνει τη φύση, τα ζώα και τα οικοσυστήματα που στηρίζουν την ίδια μας την ύπαρξη. Γιατί όταν καίγεται ένα δάσος, δεν χάνεται μόνο ένα τοπίο· χάνεται ένα κομμάτι από το κοινό μας μέλλον.
