Στρατηγικό ρόλο στην ευρωπαϊκή προσπάθεια εξασφάλισης κρίσιμων πρώτων υλών αποκτά το μεταλλείο χρυσού και χαλκού των Σκουριών στη Χαλκιδική, μετά την ένταξή του στη νέα λίστα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Το έργο περιλαμβάνεται στις 46 νέες επενδύσεις που επέλεξε η Κομισιόν σε 16 κράτη μέλη, στο πλαίσιο της Πράξης για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (CRMA). Η στρατηγική σημασία των Σκουριών συνδέεται με τον χαλκό, μία από τις 17 πρώτες ύλες που η Ένωση θεωρεί απαραίτητες για τη βιομηχανία και την οικονομική της ασφάλεια.
Τι σημαίνει η ένταξη για τις Σκουριές
Το μεταλλείο αναπτύσσεται από την Ελληνικός Χρυσός, θυγατρική της καναδικής Eldorado Gold, και βρίσκεται στην τελική φάση κατασκευής.
Η αναγνώρισή του ως στρατηγικού έργου δεν συνεπάγεται αυτόματη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Προσφέρει, ωστόσο, ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης και διευκολύνει την πρόσβαση σε δημόσια και ιδιωτικά κεφάλαια.
Το πλαίσιο προβλέπει ανώτατο χρόνο αδειοδότησης 27 μηνών για έργα εξόρυξης και 15 μηνών για τις υπόλοιπες κατηγορίες. Στην περίπτωση των Σκουριών, η ένταξη αναμένεται να έχει ιδιαίτερη σημασία για τη σύνδεση της παραγωγής με ευρωπαίους αγοραστές και χρηματοδότες.
Επενδύσεις 21,1 δισ. ευρώ στη νέα λίστα
Τα 46 έργα επιλέχθηκαν μεταξύ 102 αιτήσεων και εκτιμάται ότι απαιτούν συνολικές επενδύσεις περίπου 21,1 δισ. ευρώ, από δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους.
Με την προσθήκη τους, ο κατάλογος φτάνει τα 93 στρατηγικά έργα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ ακόμη 13 βρίσκονται σε τρίτες χώρες.
Οι νέες επενδύσεις κατανέμονται σε:
- Οκτώ έργα εξόρυξης
- Έντεκα έργα μεταποίησης
- Δεκαεννέα έργα ανακύκλωσης
- Οκτώ έργα που συνδυάζουν περισσότερα στάδια της αλυσίδας παραγωγής
Καλύπτουν 15 από τις 17 στρατηγικές πρώτες ύλες, με έμφαση στα υλικά για μπαταρίες, στις πρώτες ύλες για την άμυνα και την αεροναυπηγική και στις σπάνιες γαίες για μόνιμους μαγνήτες.
Ξεχωριστή αναφορά στο γάλλιο της Metlen
Παρουσιάζοντας τη νέα λίστα στις Βρυξέλλες, ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Κομισιόν, αρμόδιος για τη Βιομηχανική Στρατηγική, Στεφάν Σεζουρνέ, ανέδειξε τη Metlen ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της ευρωπαϊκής πολιτικής για τις πρώτες ύλες.
Το ολοκληρωμένο έργο της εταιρείας για βωξίτη, αλουμίνα, αλουμίνιο και γάλλιο είχε ενταχθεί στην πρώτη λίστα, τον Μάρτιο του 2025. Ο Σεζουρνέ ανέφερε ότι η Metlen παράγει ήδη γάλλιο στην Ελλάδα, υπογραμμίζοντας τη σημασία της εξέλιξης για την Ευρώπη.
Το γάλλιο είναι απαραίτητο για την κατασκευή ημιαγωγών και για αμυντικές εφαρμογές, όπως τα συστήματα ραντάρ. Η παγκόσμια παραγωγή του κυριαρχείται από την Κίνα, η οποία έχει επιβάλει περιορισμούς στις εξαγωγές του από το 2023.
Ο Επίτροπος αναφέρθηκε επίσης στο έργο λιθίου Keliber στη Φινλανδία και στη μονάδα ανακύκλωσης μαγνητών και διαχωρισμού σπάνιων γαιών της Carester στη Γαλλία.
Η εξάρτηση από την Κίνα και οι στόχοι του 2030
Η ανακοίνωση έγινε έναν χρόνο μετά τους κινεζικούς περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών της 9ης Οκτωβρίου 2025, οι οποίοι, σύμφωνα με τον Σεζουρνέ, μπορούσαν να διακόψουν γραμμές παραγωγής στην ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία και στην κατασκευή ανεμογεννητριών.
Παρότι ορισμένα μέτρα έχουν ανασταλεί και οι συνομιλίες με το Πεκίνο συνεχίζονται, ο ίδιος τόνισε ότι η προσωρινή ανάπαυλα πρέπει να μετατραπεί σε διαρκή ασφάλεια εφοδιασμού.
Η CRMA θέτει για το 2030 τους ακόλουθους στόχους:
- Εξόρυξη εντός ΕΕ που θα καλύπτει τουλάχιστον το 10% της ετήσιας κατανάλωσης στρατηγικών πρώτων υλών.
- Δυναμικότητα μεταποίησης που θα καλύπτει το 40%.
- Δυναμικότητα ανακύκλωσης που θα καλύπτει το 25%.
- Εξάρτηση από μία μόνο τρίτη χώρα που δεν θα υπερβαίνει το 65% για καμία στρατηγική πρώτη ύλη.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα έργα των δύο λιστών θα μπορούσαν να καλύψουν τους στόχους εξόρυξης για λίθιο, νικέλιο, σπάνιες γαίες, μαγνήσιο και βολφράμιο. Παραμένουν, όμως, κενά στη μεταποίηση.
Χρηματοδότηση και αγοραστές κρίνουν την επιτυχία
Η εξασφάλιση κεφαλαίων παραμένει βασική πρόκληση. Παρότι έχουν δεσμευθεί σημαντικοί πόροι μέσω ευρωπαϊκών εργαλείων, κρατικών ενισχύσεων και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, φορείς υλοποίησης προειδοποιούν ότι ορισμένα έργα κινδυνεύουν χωρίς έγκαιρη χρηματοδότηση.
Ο Σεζουρνέ στάθηκε ιδιαίτερα και στην ανάγκη εξασφάλισης αγοραστών. Όπως υπογράμμισε, η χρηματοδότηση ενός ορυχείου ή η κατασκευή ενός εργοστασίου δεν αρκούν, εάν δεν υπάρχει ζήτηση για την παραγωγή τους.
Κάλεσε την ευρωπαϊκή βιομηχανία να προμηθεύεται ευρωπαϊκές πρώτες ύλες όπου υπάρχει διαθέσιμη προσφορά και να διαφοροποιεί τις υπόλοιπες πηγές της. Ζήτησε επίσης κίνητρα για την αγορά ευρωπαϊκών υλικών, ενώ η Επιτροπή σχεδιάζει να παρουσιάσει νέο μέσο διαφοροποίησης έως το τέλος του έτους.
Η στρατηγική ιδιότητα συνοδεύεται από υποχρεώσεις
Ο Επίτροπος προειδοποίησε ότι η ένταξη στον κατάλογο δεν είναι ανεπιφύλακτη. Έργα που παύουν να πληρούν τα κριτήρια θα χάνουν τη στρατηγική τους ιδιότητα, με σχετικές ανακοινώσεις να αναμένονται έως το τέλος του έτους.
