Συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης παραχώρησε στην «Political» και τον Χρήστο Μυτιλινιό ο υφυπουργός Εξωτερικών Χάρης Θεοχάρης, δίνοντας το στίγμα της νέας οικονομικής διπλωματίας που επιχειρεί να οικοδομήσει η Ελλάδα σε μια εποχή παγκόσμιας γεωπολιτικής και εμπορικής αναταραχής.
Σε μια συγκυρία κατά την οποία οι δασμοί, οι ενεργειακές ανακατατάξεις, οι νέοι εμπορικοί διάδρομοι και οι τεχνολογικές εξελίξεις επαναπροσδιορίζουν τις διεθνείς ισορροπίες, ο κ. Θεοχάρης περιγράφει τον στόχο της κυβέρνησης για μια Ελλάδα που δεν λειτουργεί απλώς ως παρατηρητής των εξελίξεων αλλά ως παράγοντας σταθερότητας, επενδυτικός κόμβος και πυλώνας οικονομικής επιρροής στην ευρύτερη περιοχή. Ο υφυπουργός Εξωτερικών αναλύει το Στρατηγικό Σχέδιο Εξωστρέφειας 2026-2030, τις νέες αγορές που ανοίγονται για τις ελληνικές επιχειρήσεις, τον ρόλο της χώρας στους ενεργειακούς και εμπορικούς διαδρόμους, αλλά και τις δυνατότητες της Ελλάδας να εξελιχθεί σε παραγωγό τεχνογνωσίας σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η διαστημική τεχνολογία, η πράσινη οικονομία και η αμυντική βιομηχανία.
- Κύριε υπουργέ, σε μια περίοδο κατά την οποία το παγκόσμιο εμπόριο πιέζεται από δασμούς, γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς και αναδιάταξη εφοδιαστικών αλυσίδων, ποια είναι η νέα θέση που διεκδικεί η Ελλάδα στον διεθνή οικονομικό χάρτη;
Για να σας απαντήσω, θα μου επιτρέψετε να κάνω μια μικρή παράκαμψη – ή μια μίνι αναδρομή, αν προτιμάτε. Τι με δίδαξε η εμπειρία από τη θητεία μου ως υπουργού Τουρισμού στην καρδιά της πανδημίας Covid-19; Για να το συνοψίσω σε μία και μόνη φράση, έμαθα ότι ακόμη και η χειρότερη κρίση μπορεί να λειτουργήσει σαν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία. Ερχόμαστε στο σήμερα και στον ρόλο της πατρίδας μας σε ένα περιβάλλον, όπως σωστά το χαρακτηρίζετε, έντονης, ανησυχητικής και πολυδιάστατης αστάθειας.
Η Ελλάδα λοιπόν διαθέτει όλα τα προσόντα ώστε να λειτουργήσει σαν όαση, σαν πυλώνας σταθερότητας. Αξιοποιώντας πρωτίστως το φυσικό γεωστρατηγικό πλεονέκτημά μας, λόγω της θέσης μας, ακριβώς εκεί όπου η Ευρώπη συναντά την Ανατολή, την Αφρική, θα έλεγα ακόμη και την Ασία. Σε αυτό το σταυροδρόμι αφενός η χώρα μας αποτελεί κρίσιμης σημασίας κόμβο στον διάδρομο Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC). Αφετέρου, η Ελλάδα έχει να επιδείξει πολιτική σταθερότητα και στιβαρή, φιλοεπενδυτική κυβέρνηση. Πολύ σημαντικό επίσης το ότι είμαστε μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Και βεβαίως με μια επίμονη και μεθοδική προσπάθεια έχουμε κατακτήσει το status του πλέον αξιόπιστου συνομιλητή για τις χώρες του Αραβικού Κόλπου. Ως άμεσο αποτέλεσμα της εθνικής στρατηγικής εξωστρέφειας, την οποία έχουμε υιοθετήσει ως κράτος, και με δυναμικά χαρακτηριστικά που αναβαθμίζουν άρδην το διεθνές κύρος της Ελλάδας σε βάθος πενταετίας.
- Το Στρατηγικό Σχέδιο Εξωστρέφειας 2026-2030 εγκρίθηκε σε μια συγκυρία έντονης αβεβαιότητας. Ποιοι είναι οι τρεις βασικοί στόχοι που θέλετε να έχουν μετρήσιμο αποτέλεσμα για τις ελληνικές επιχειρήσεις;
Πολύ συνοπτικά, με το Στρατηγικό Σχέδιο Εξωστρέφειας 2026-2030 θέτουμε τρεις βασικούς στόχους, περνώντας για πρώτη φορά από τους ευσεβείς πόθους στα μετρήσιμα αποτελέσματα και στην ουσία. Πρώτος στόχος, η αύξηση των εξαγωγών ελληνικών προϊόντων σε αγορές κύριας προτεραιότητας, όπως φερ’ ειπείν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Κίνα, οι ΗΠΑ, η Γερμανία, η Βρετανία, η Ιταλία, η Γαλλία, η Ολλανδία κ.ά. Δεύτερος στρατηγικός στόχος μας, η προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων, με έμφαση στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, με επιπλέον ζητούμενο ένα ισχυρό προφίλ βιωσιμότητας και πράσινης οικονομίας. Τρίτος πυλώνας δράσεων εξωστρέφειας, η θεσμική και ψηφιακή αναβάθμιση. Ήδη αναδιαρθρώνουμε εκ βάθρων φορείς όπως το Enterprise Greece και το Export Credit Greece, μαζί με τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό των κατά τόπους γραφείων Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων και την υιοθέτηση ενιαίου εθνικού σήματος, ή branding.
- Η οικονομική διπλωματία δεν είναι πλέον απλώς εμπορικές αποστολές αλλά εργαλείο ισχύος. Πώς μπορεί η Ελλάδα να μετατρέψει τις εξαγωγές, τις επενδύσεις και την καινοτομία σε γεωπολιτικό πλεονέκτημα;
Μα είναι μια πολύ περιορισμένη και μονοδιάστατη προσέγγιση το να αντιμετωπίζουμε τις επενδύσεις και γενικώς την εξωστρέφεια ως ένα περιχαρακωμένο και αυτόνομο οικονομικό ζήτημα. Στον σημερινό κόσμο όλα είναι διασυνδεδεμένα και αλληλοεξαρτώμενα. Θα απαντήσω στο ερώτημά σας χρησιμοποιώντας παραδείγματα: Πρώτον, μέσω του Κάθετου Διαδρόμου και των συμφωνιών που έχουμε συνάψει στο πεδίο της μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, η Ελλάδα διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαδικασία εξυγίανσης της αγοράς, με την απεξάρτηση των Βαλκανίων και της Κεντρικής Ευρώπης από αναξιόπιστους προμηθευτές. Δεύτερο παράδειγμα: τα μεγάλα λιμάνια της χώρας μας λειτουργούν, όλο και πιο ολοκληρωμένα, σαν κόμβοι διαμετακομιστικού εμπορίου τόσο για τον διάδρομο IMEC που προανέφερα όσο και για την Πρωτοβουλία των Τριών Θαλασσών. Υπάρχουν κι άλλα πολλά τέτοια παραδείγματα δυναμικής ανάπτυξης, αλλά πέρα από τα καθέκαστα, θα πρέπει να βλέπουμε τη μεγάλη εικόνα: το ότι Ελλάδα είναι αντικειμενικά ρυθμιστής σε ένα μεγάλο κομμάτι της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας. Και επιτέλους εκμεταλλευόμαστε τις τεράστιες δυνατότητές μας ως προς τη λεγόμενη «ήπια ισχύ» (soft power).
- Η ενέργεια, οι υποδομές, η άμυνα, η διαστημική τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνουν όλο και περισσότερο στο πεδίο της οικονομικής διπλωματίας. Είναι έτοιμη η Ελλάδα να παίξει ρόλο όχι μόνο ως αγορά αλλά και ως παραγωγός τεχνογνωσίας;
Ασφαλώς και είναι έτοιμη η Ελλάδα. Ως προς την ψηφιοποίηση του κράτους, ιδιαίτερα δε με την εκτενή χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης σε ζωτικούς κλάδους όπως η δημόσια υγεία, η Ελλάδα είναι σε θέση να εξάγει τεχνογνωσία σε άλλες χώρες που βρίσκονται σε τροχιά θεσμικής μεταρρύθμισης. Στην πράσινη και κυκλική οικονομία έχουμε εξελίξει πρωτότυπα ψηφιακά συστήματα διαχείρισης δικτύων, τα οποία επίσης μοιραζόμαστε με χώρες του εξωτερικού – και όχι δωρεάν, βέβαια.
Το πρωτοποριακό Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων εμπλέκει περισσότερες από 60 εταιρείες τεχνολογίας, οι οποίες εκτελούν παραγγελίες για διεθνείς εταίρους, βασιζόμενες στην ελληνική πνευματική ισχύ και στη χαρακτηριστική μας εφευρετικότητα. Και οπωσδήποτε στον κλάδο της αμυντικής βιομηχανίας, τόσο μέσω της πρωτοβουλίας «ReArm Europe Plan» όσο και στο πλαίσιο του τεράστιου άλματος που πραγματοποιεί η κυβέρνηση της ΝΔ για την ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεων, αυτό που επιζητούμε κατά προτεραιότητα είναι οι συνέργειες. Με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις φρεγάτες Belh@rra και άλλα οπλικά συστήματα, τμήματα των οποίων κατασκευάζονται στην Ελλάδα.
- Ποιο είναι σήμερα το μεγαλύτερο εμπόδιο για την εξωστρέφεια των ελληνικών επιχειρήσεων: η πρόσβαση σε χρηματοδότηση, το μέγεθος των εταιρειών, η γραφειοκρατία ή η έλλειψη διεθνούς δικτύωσης; Και τι αλλάζει πρακτικά το υπουργείο Εξωτερικών σε αυτό;
Ασφαλώς, πάντα θα θέλαμε περισσότερους πόρους προκειμένου να χρηματοδοτήσουμε ακόμη πιο ενεργά και δυναμικά τις πρωτοβουλίες εξωστρέφειας και ενίσχυσης του διεθνούς κύρους της πατρίδας μας. Αλλά πέραν αυτού -του υλικού, αν θέλετε, περιορισμού, ο οποίος είναι αντικειμενικός- το βασικό και πολύτιμο εργαλείο είναι η μεγιστοποίηση των δυνατοτήτων που ήδη διαθέτουμε. Και για να το πετύχουμε αυτό χρειαζόμαστε ορθολογισμό, ευελιξία, τολμηρή και συχνά αντισυμβατική σκέψη και, ίσως πάνω απ’ όλα, μεθοδικότητα, συντονισμό και αποτελεσματική δικτύωση.
Όπως έχει τονίσει επανειλημμένα και ο κ. Γεραπετρίτης, η χώρα μας χρειάζεται μια πιο επιθετική και συγκροτημένη οικονομική διπλωματία για να αντιμετωπίσει τη γεωπολιτική αβεβαιότητα και προς αυτή την κατεύθυνση κινούμαστε με γοργά, αποφασιστικά βήματα. Ψηφίζοντας, φερ’ ειπείν, το Στρατηγικό Σχέδιο Εξωστρέφειας, το οποίο προβλέπει πάνω από 700 δράσεις σε 70 διαφορετικές χώρες, από την ενίσχυση των Γραφείων Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων, ώστε αυτά να λειτουργούν σαν πρεσβευτές του ελληνικού επιχειρείν, έως την ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης. Γενικώς πάντως ανεβάζουμε στροφές στην εξωτερική πολιτική και συγκεκριμένα στην οικονομική διπλωματία, όσο ποτέ πριν!
- Στις πρόσφατες επαφές σας αναδείχτηκαν αγορές όπως η Μολδαβία, το Καζακστάν και η ευρύτερη περιοχή των Τριών Θαλασσών. Πού βλέπετε τις μεγαλύτερες ευκαιρίες για τις ελληνικές επιχειρήσεις τα επόμενα χρόνια;
Πολύ εύστοχο το ερώτημά σας, αλλά για να σας δώσω μια τεκμηριωμένη εικόνα θα πρέπει να σας εκθέσω μια σειρά από τεχνικές λεπτομέρειες. Αναγκαστικά όμως τις παρακάμπτω για την οικονομία της συζήτησης και αναφέρω καταρχάς ότι αυτό που επιχειρούμε στο υπουργείο Εξωτερικών τη δεδομένη περίοδο είναι να μετασχηματίσουμε το προφίλ της Ελλάδας. Περνώντας από την παθητική προσαρμογή στις εκάστοτε διεθνείς τάσεις, σε μια ενεργητική οικονομική διπλωματία με μετρήσιμα αποτελέσματα. Μια στρατηγική που κατατείνει στο να αναδείξει την Ελλάδα ως συμπαραγωγό διεθνούς πολιτικής και πάροχο υψηλής τεχνογνωσίας. Για αυτό και εστιάζουμε πλέον σε αγορές-κλειδιά με αυξημένες προοπτικές ανάπτυξης σε μια ευρεία ζώνη ενδιαφέροντος από τα γειτονικά μας Βαλκάνια, τις χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βορειοανατολικής Αφρικής αλλά και την Ινδία ή ακόμη και την Κίνα.
Οι αποστολές μας, τόσο του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη όσο και οι δικές μου, ως υφυπουργού αρμόδιου για την οικονομική διπλωματία και τις επενδύσεις, αν τις ακολουθήσετε, σας δίνουν το δρομολόγιο της αξιοποίησης ευκαιριών για τη χώρα μας στο άμεσο μέλλον. Ακόμη και σε λιγότερο αναμενόμενες επιλογές, όπως πχ το Καζακστάν, μια χώρα ωστόσο η οποία αποτελεί τον δεύτερο μεγαλύτερο προμηθευτή αργού πετρελαίου για την Ελλάδα.
