Η Ευρώπη παρακολουθεί συστηματικά, σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον, τις ΗΠΑ και την Κίνα να μάχονται για την πρωτοκαθεδρία στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Η ίδια όμως δεν μπορεί απλώς να ακολουθεί τις εξελίξεις και να παραμένει παρατηρητής των ραγδαίων εξελίξεων.
- Ζέφη Δημαδάμα, Λέκτορας στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πάντειο, πρόεδρος Ένωσης Γυναικών Ελλάδας Αθήνας
Και αυτό, όπως αναφέρθηκε αναλυτικά στο Οικονομικό Φόρουμ των Βρυξελλών πριν λίγες μέρες, στις 7 Μαΐου 2026, ανάμεσα σε Ευρωπαίους ηγέτες, ακαδημαϊκούς και κοινωνία πολιτών, δεν αφορά απλώς μια τεχνολογική προοπτική για την Ευρώπη και τους πολίτες της, αλλά μια προοπτική για την τεχνητή νοημοσύνη που να αντανακλά τις ευρωπαϊκές μας αξίες. Κι αυτό γιατί η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει και πρόκειται να επηρεάσει όλους τους τομείς της ζωής μας, άρα πρέπει να αντανακλά τις αξίες και τις αρχές μας, δηλαδή την ελευθερία, τη δημοκρατία, την ισότητα και το κράτος δικαίου.
Συγχρόνως όμως ξεχνάμε ότι όταν μιλάμε για τεχνητή νοημοσύνη, συνήθως επικεντρωνόμαστε στη λέξη «νοημοσύνη» και ξεχνάμε τη λέξη «τεχνητή». Όταν μιλάμε για τεχνητή νοημοσύνη, θα πρέπει να είναι απολύτως κατανοητό ότι η λέξη «τεχνητή» υπογραμμίζει ακριβώς ότι της λείπει η «ανθρώπινη διάσταση».
Για αυτό και η προσέγγισή μας ως Ευρωπαίων πολιτών είναι να εστιάσουμε όχι στην «αντικατάσταση» των ανθρώπων, αλλά στην υποστήριξη και στη βοήθεια των ανθρώπων, ώστε να είναι πιο αποδοτικοί, πιο παραγωγικοί και να παίρνουν καλύτερες αποφάσεις.
Για αυτό τον λόγο ακριβώς θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι και έτοιμες για τα εξής:
α) Η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να παραμείνει σε ένα περιβάλλον χωρίς κανόνες και νομοθεσία. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να ρυθμίζουμε κάθε λεπτομέρεια μέχρι να μην απομένει καθόλου χώρος για καινοτομία. Όχι, απαιτείται όμως επιτακτικά να παρέχουμε προστατευτικό πλαίσιο και κανόνες, ώστε οι λύσεις τεχνητής νοημοσύνης να λειτουργούν ευθυγραμμισμένα με τις ανάγκες και τις αξίες μας.
β) Χρειαζόμαστε τεχνητή νοημοσύνη που αναπτύσσεται από εμάς τους ίδιους δηλαδή από ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, να αξιοποιείται και να εφαρμόζεται από ευρωπαϊκές εταιρείες και να καθίσταται δυνατή μέσω ευρωπαϊκών κεφαλαίων. Η Ευρώπη πρέπει να είναι παραγωγός λύσεων τεχνητής νοημοσύνης για ολόκληρο τον κόσμο, όχι ένας ουραγός που υιοθετεί λύσεις ανεπτυγμένες από άλλους. Χρειάζεται δηλαδή να είναι από τους πρωταγωνιστές. Και αυτό αφορά σειρά ζητημάτων που θα μας παρέχει τις δυνατότητες και τις ευκαιρίες να μπορούμε ελεύθερα να αποφασίζουμε και να υλοποιούμε τις δικές μας επιλογές. Και στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, αυτή η ελευθερία συνοδεύεται από έλεγχο πάνω στα δεδομένα, στον τεράστιο όγκο των δεδομένων, αλλά και στις υποδομές και στα μοντέλα.
Για αυτό τον λόγο και θα πρέπει πρωτίστως να αναρωτηθούμε ποιος κατέχει τα δεδομένα, ποιος αποφασίζει και ποιος κατασκευάζει τα μοντέλα που χρησιμοποιήσουμε και εφαρμόζουμε καθημερινά.
Αν οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα βρίσκονται εκτός Ευρώπης, τότε και το μέλλον μας θα βρίσκεται εκτός Ευρώπης.
Επομένως, για να είμαστε πρωταγωνιστές, χρήσιμοι για τους πολίτες και για τον πλανήτη, θα πρέπει να αποφασίσουμε πολύ γρήγορα για τα παρακάτω:
– Να κινητοποιήσουμε χρηματοδότηση για επενδύσεις σε υποδομές, δεξιότητες, έρευνα, καινοτομία, νεοφυείς επιχειρήσεις και επιχειρήσεις που μπορούν να αναπτυχθούν σε μεγαλύτερη κλίμακα.
– Να διασφαλίσουμε ότι το ρυθμιστικό μας πλαίσιο δεν αποθαρρύνει τις επενδύσεις και την καινοτομία, αλλά τις ενθαρρύνει με υπευθυνότητα. Η Ευρώπη πρέπει να προστατεύει τους πολίτες της, αλλά ταυτόχρονα να δίνει χώρο στις επιχειρήσεις, στα πανεπιστήμια και στους ερευνητές να δημιουργήσουν, άρα να ενισχύσουμε την παραγωγικότητα.
– Να προετοιμάσουμε το εργατικό μας δυναμικό για τη μετάβαση στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Κάποια επαγγέλματα θα αλλάξουν, κάποιες δεξιότητες θα γίνουν πιο σημαντικές και νέες ανάγκες θα δημιουργηθούν.
Αν θέλουμε η Ευρώπη να παραμείνει ισχυρή, δημοκρατική, κοινωνικά δίκαιη και τεχνολογικά ανεξάρτητη, τότε δεν μπορεί να είμαστε ουραγοί αλλά πρωταγωνιστές.
Γιατί η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι απλώς το μέλλον· ξαναγράφει ήδη σήμερα τους κανόνες της οικονομίας και η επόμενη κίνηση της Ευρώπης θα κρίνει αν θα ηγηθούμε στη νέα εποχή ή αν θα μείνουμε οριστικά και αμετάκλητα πίσω.
