- του Αθανάσιου Θ. Κοσμόπουλου, Επιχειρησιακός Συντονιστής Παρατηρητήριο Ανάλυσης Υβριδικών Απειλών Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης
Ένας παγκόσμιος πόλεμος ξεκινά πάντα με μια μεγάλη έκρηξη; Ή μήπως «γλιστράει» στην πραγματικότητά μας αθόρυβα, χωρίς να το αντιληφθούμε αμέσως; Ο όρος «Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος» χρησιμοποιείται συχνά με δόσεις καταστροφολογίας, όμως η γεωπολιτική πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Αν και δεν βρισκόμαστε σε μια κλασική στρατιωτική σύγκρουση τύπου 1939, παρατηρώ μια στρατηγική σύγκλιση κρίσεων. Υπάρχουν φοβούμαι σαφείς ενδείξεις ότι διανύουμε ήδη την εναρκτήρια φάση μιας παγκόσμιας σύγκρουσης, όπου οι περιφερειακοί πόλεμοι παύουν να είναι αυτοτελείς και αρχίζουν να συγκροτούν ένα ενιαίο σύστημα αντιπαράθεσης.
Η κατάρρευση των συνόρων: Όταν οι πρωτεύουσες γίνονται το μέτωπο
Ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέρριψε οριστικά την παραδοσιακή έννοια της γεωγραφικής ασφάλειας. Τα επαναλαμβανόμενα πλήγματα με βαλλιστικούς πυραύλους και drones στο Κίεβο, σε συνδυασμό με τη μεταφορά των επιχειρήσεων βαθιά στο ρωσικό έδαφος -συμπεριλαμβανομένης της περιοχής της Μόσχας- αλλάζουν τη φύση της σύγκρουσης.
Όταν στο στόχαστρο μπαίνουν διυλιστήρια, ενεργειακές υποδομές και διοικητικά κέντρα χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τη γραμμή του πυρός, ο πόλεμος μετατρέπεται σε μια αναμέτρηση κρατικής αντοχής και ανθεκτικότητας. Δεν πρόκειται πλέον για μια εδαφική διαφορά, αλλά για μια δοκιμασία της οικονομικής ισχύος και της κοινωνικής συνοχής ολόκληρων κρατικών οντοτήτων.
Το τέλος της απομόνωσης: Η στρατηγική διασύνδεση των μετώπων
Στη σημερινή διεθνή σκηνή, κανένας πόλεμος δεν διεξάγεται σε στρατηγικό κενό. Οι συγκρούσεις που βλέπουμε στις ειδήσεις είναι κρίκοι μιας μεγαλύτερης αλυσίδας. Η Ρωσία υποστηρίζεται ενεργά από την Κίνα, τη Βόρεια Κορέα και το Ιράν, ενώ η Ουκρανία στηρίζεται στην οικονομική και τεχνολογική ισχύ του ΝΑΤΟ και της Δύσης.
«Τα ευρωατλαντικά και ινδοειρηνικά θέατρα γίνονται ολοένα περισσότερο αλληλένδετα», επισημαίνει ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, υπογραμμίζοντας ότι οι αυταρχικές δυνάμεις λειτουργούν ως βασικοί υποστηρικτές της ρωσικής πολεμικής προσπάθειας.
Η Διακήρυξη της Άγκυρας έρχεται να επισφραγίσει αυτή τη διασύνδεση, δεσμεύοντας τους συμμάχους σε μακροχρόνια και μεγάλης κλίμακας στρατιωτική υποστήριξη. Διαμορφώνονται έτσι δύο λειτουργικά ανταγωνιστικά στρατόπεδα που, αν και στερούνται ενιαίας διοίκησης, ανταλλάσσουν όπλα και τεχνολογία για να φθείρουν τη δυτική ισχύ.
Η παγκοσμιοποίηση ως όπλο: Το νέο πεδίο της σύγκρουσης
Το μεγάλο παράδοξο είναι ότι η παγκοσμιοποίηση δεν απέτρεψε τον πόλεμο· αντίθετα, παγκοσμιοποίησε τα μέσα και τις συνέπειές του. Ο πόλεμος διεξάγεται πλέον σε πεδία που υπερβαίνουν τα συμβατικά όπλα:
- Ενεργειακές ροές και εφοδιαστικές αλυσίδες: Η εργαλειοποίηση των πόρων ως μέσο πίεσης.
- Θαλάσσιες οδοί και Στενά: Ο έλεγχος των εμπορικών αρτηριών.
- Κυβερνοχώρος και δορυφορικά συστήματα: Η ψηφιακή παράλυση του αντιπάλου.
- Παραγωγή πυρομαχικών: Η βιομηχανική ικανότητα ως παράγοντας επιβίωσης.
- Πληροφοριακές επιχειρήσεις: Η χειραγώγηση της κοινής γνώμης.
Αυτή η μορφή πολέμου είναι εξαιρετικά ύπουλη, καθώς μετατρέπει την παγκόσμια διασύνδεση σε μια τεράστια πολεμική μηχανή που επηρεάζει την καθημερινότητα δισεκατομμυρίων ανθρώπων.
Η Μέση Ανατολή ως ο «πυρήνας» της παγκόσμιας ασφάλειας
Η Μέση Ανατολή αποτελεί την πρακτική εφαρμογή αυτής της παγκοσμιοποιημένης σύγκρουσης. Η τοπική ένταση έχει μετατραπεί σε έναν πολυκρατικό πόλεμο με την εμπλοκή των ΗΠΑ, του Ισραήλ, του Ιράν αλλά και πολλών αραβικών κρατών.
Οι συχνές αμερικανικές επιδρομές με τουλάχιστον 150 ιρανικούς στόχους σε κάθε έξοδο και οι επιθέσεις του Ιράν με drones σε Κατάρ, Ομάν, Μπαχρέιν, Κουβέιτ και ΗΑΕ δείχνουν ότι η ανάφλεξη δεν έχει σύνορα. Ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ δεν είναι απλώς μια στρατιωτική κίνηση, αλλά ένα πλήγμα στον πυρήνα της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας.
Η πυρηνική σκιά και ο κίνδυνος του «λάθους»
Η πιο ανησυχητική πτυχή αυτής της περιόδου είναι η αυξημένη εξάρτηση των κρατών από τα πυρηνικά όπλα, όπως επισημαίνει το Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI). Ο κίνδυνος δεν εντοπίζεται μόνο σε μια προμελετημένη επίθεση, αλλά πρωτίστως στον εσφαλμένο υπολογισμό (miscalculation) και την βιαστική απόφαση απάντησης.
Όταν οι πρωτεύουσες των πυρηνικών δυνάμεων δέχονται διαρκή πλήγματα, τα περιθώρια λάθους απομειώνονται, οι δε πιθανότητες εσφαλμένης εκτίμησης αυξάνονται. Το κρίσιμο όριο για την ολοκληρωτική κλιμάκωση και έκρηξη θα ξεπεραστεί εάν σημειωθεί:
- Άμεση σύγκρουση Ρωσίας – ΝΑΤΟ.
- Γενικευμένη πολεμική σύρραξη ΗΠΑ – Ιράν.
- Στρατιωτική κρίση ΗΠΑ – Κίνας στον Ινδοειρηνικό.
Ονομάζοντας τον πόλεμο πριν την καταστροφή
Η Ιστορία μάς διδάσκει ότι οι παγκόσμιοι πόλεμοι σπάνια αναγνωρίζονται την ώρα που γεννιούνται. Συνήθως παίρνουν το όνομά τους από τον ιστορικό αναλυτή εκ των υστέρων, όταν η επιστροφή στην πρότερη κατάσταση είναι πλέον αδύνατη.
Σήμερα, βρισκόμαστε στη φάση όπου πολλοί πόλεμοι συγχωνεύονται σταδιακά σε μία ενιαία παγκόσμια αντιπαράθεση, σε ένα «πολεμικό όλον». Το ερώτημα που μένει να απαντηθεί είναι αμείλικτο: Αν οι ιστορικοί του μέλλοντος θεωρούν το σήμερα ως την πρώτη πράξη του Γ’ Παγκοσμίου Πολέμου, τι θα έπρεπε να κάναμε ήδη διαφορετικά αυτή τη στιγμή;
